CUBA LIBRE

shënime udhëtimi nga Ajkuna Dakli

Nuk duhet shumë kohë që ky vend të më kujtojë vendin tim. Sapo shoh aeroportin e vogël të Varaderos nga dritarja e avionit më kujtohet aeroporti i dikurshëm i Rinasit.
I njëjti diell, të njëjtat palma disi të thara, i njëjti bar ngjyrë kafe në fusha.

Më pas nëpunësja e ngrysur e aeroportit me uniformë ngjyrë kaki me spaleta me yje mbi supe.

Rrugës për në resort shoh gjithandej pankarta me udhëheqësin duke i buzëqeshur popullit, dhe parulla me fjalën “revolucion”.

Guida në autobus na shpjegon shkurt gjeografinë, pastaj ekonominë e Kubës , turizmin si një nga të ardhurat kryesore në ekonomi – tregues i qartë se Kuba është tashmë disi më e hapur duke e shmangur me kujdes çdo shprehje për varfërinë e vendit e cila është megjithatë shumë e dukshme; në një paragraf të gjatë që pason mbi njerëzit që jetojnë me turizmin, punën e tyre të palodhur dhe bakshishet e pritshme për shërbimin e mirë.

Peizazhi është kaq i ngjashëm me atë në fshatrat e Durrësit ose Kavajës , në kontrastin e detit me godinat e vjetra, aty këtu ndonjë vilë e re dhe pastaj të njëjtat pallate me parafabrikate që i kam parë në çdo vend ish- komunist që kam vizituar pavarësisht sa në veri ose jug. Po këtu si edhe në atdheun tim duken akoma më të varfra të zbërdhulura e të rrjepura nën diellin e fortë.

Kur arrijmë në resort, shkojmë në një nga baret në lobby dhe pyesim sa kushton një kafe.

Nada – përgjigjet kamerierja që sjell kafen. Buzëqesh. Duket qartë që pret bakshish.

Në Toronto gjithashtu lihet bakshish 15% ose më shumë. Është një standard që e dinë të gjithë dhe zbatohet kudo dhe kamerierja atje ka buzëqeshjen e sigurt të atij që kërkon atë që i takon.

Gruaja e re që shërben këtu ka buzëqeshjen e atij që lutet dhe shpreson. Prapë me vjen ndërmend ai kufi gjithnjë i mjegullt të drejtash e detyrimesh në vendin tim. U deshën vite në perëndim të mësohemi me atë çka na takon dhe vite të tjera të mësojmë ta kërkojmë çka na takon.

Ditën e dytë nuk ka ujë. Përpiqem të pyes pastruesen nëse ikja e ujit është rutinë apo rastësi dhe nëse kanë të paktën rezerva uji. Përgjigja është “No hablo ingles” (më vonë do mësoj se mësimi i anglishtes dhe çdo gjë tjetër që lidhej me imperializmin amerikan ka qenë i ndaluar për shumë kohë pas revolucionit).

Agua? Ah Agua? Si, Agua deposit, …Deposito?

Aha- ajo tregon me dorë zyrën e bankës. Unë shtrydh trurin… Boliere, boliente…) Agua boliere?

Bolero? – pastruesja me sheh e hutuar. Me qeshet.

Agua- them prapë pa shpresë. Ajo bën shenjë. Prit. Vjen pas pak me një shishe ujë të pijshëm në dorë.

E marr ujin dhe e falënderoj. Uji vjen pasdite vonë. Për fat në ditët në vazhdim ka ujë pothuaj gjithë kohën. Po mungesa të tjera ka sa të duash. Gjëra të vogla bazë te cilat i kemi pa kursim e me të cilat jemi mësuar dhe na duken të padiskutueshme.

Dikur hyj në bisedë me një nga punonjëset e resortit pak a shumë në moshën time, e cila me zë të ulët e të qetë më pyet nga jam.

Jetoj në Toronto them – po jam shqiptare.

Ah – thotë dhe buzëqesh me mirëkuptim bashkëvuajtësish. “Then you know”. Flasim për punën dhe fëmijët dhe duke parë rrotull më thotë se ushqimet i kanë me racion. Thotë se peshku i pëlqen shumë, po nuk mund ta blejë, sepse shkon pothuaj i gjithi për turistët dhe për vendasit është shumë i shtrenjtë. Nuk flet për politikë dhe nuk fajëson askënd. E di, i them, ne në Shqipëri e kemi kaluar këtë kohë. Më pyet si është tani në Shqipëri

Ka ndryshuar disi i them – mbase do ndryshojë edhe këtu.

Nuk e besoj thotë. Duket e pashpresë po e qetë dhe e mësuar me mungesa.

Ndërroj bisedë. E pyes për shtëpinë e Hemingway-t. Më tregon se ndodhet në rrugën për Havana. Mund të marrim një tour.

Vendosim të shkojmë. Kam dëshirë të shoh pak më tepër nga Kuba. Duhet të ketë diçka ky vend që e derdhi pikë-pikë frymëzimin prej shkrimtarit të madh në libra të pavdekshëm derisa e la pa frymë.

Dielli, deti ndoshta. Si Atdheu im me diellin që të ngroh shpirtin sapo shkel në Rinas po pastaj shumë shpejt të kujton njëqind arsye për t’u larguar.

Nisemi për Havana në mëngjes herët.

Guida na flet për historinë e Kubës duke iu kthyer e rikthyer revolucionit, flet pothuaj me mallëngjim për Fidel Kastron dhe Che Guevarën. Vazhdon me embargon, lidhjen me Bashkimin Sovjetik, lulëzimin e ekonomisë nga eksporti i sheqerit në Bashkimin Sovjetik, raketat sovjetike të instaluara në Kubë, përparësitë e sistemit socialist – shton se kishin qenë shumë afër komunizmit po për fat të keq ekonomia sovjetike pësoi kolaps pas rënies së murit të Berlinit dhe kjo bëri që ekonomia kubane të pësojë rënie drastike gjithashtu , – mjekësinë falas , papunësinë e ulët, arsimin falas pastaj papritur fillon të flasë për mjekë dhe mësues që lënë profesionin e punojnë në turizëm pasi aty kanë mundësi të fitojnë pak më shumë. Dhe nuk bëhet fjalë për luks – shton papritur – bëhet fjalë për mbijetesë.

Pastaj flet për vështirësitë që i paskëshin rënë mbi kokë ekonomisë kubane 30 vitet e fundit, për pagat e ulëta, problemet me ujin dhe energjinë. Po nuk e përmend kurrë qeverinë si përgjegjëse. Gjithnjë është diçka/dikush tjetër- imperializmi amerikan, embargoja, muri i Berlinit, Hrushovi, Kennedy, Putini, Trumpi, fajtor për problemet. Ose problemet qëndrojnë në këmbë vetë, të pashkaktuara nga askush.

E gjitha është kaq déjà-vu për mua. Më kujtohen fjalimet e Ramiz Alisë në fund të viteve 80 që fajësonin thatësirën e tejzgjatur.

Rruga është e bukur. Autostrada shkon pranë detit dhe diku guida tregon horizontin.

Këtu është pika më e afërt e Kubës nga US thotë pastaj shton nga këtu janë nisur barkat për eksodet masive në US.

Është një gji i qetë me ujë blu në të gjelbër. Otranto i Kubës. Një copëz det në thellësi të të cilit kanë mbaruar kaq e kaq jetë dhe shpresa njerëzish.

Jo shumë larg prej këtej, në të dalë të një fshati me shtëpi të varfra dhe baraka që me sa duket kanë mbirë aty pas revolucionit, ndodhet shtëpia e Hemingway-t.

Është një ndërtesë njëkatëshe në mes të një kopshti të madh.

Në hyrje një foto e madhe e tij duke shtrënguar dorën me Kastron. Nuk harrohet asnjëherë të përmendet miqësia e shkrimtarit të njohur me udhëheqësin. Dhe ngaqë askush nga punonjësit e muzeut nuk thotë gjë për jetën e tij përveç ecejakeve të Hemingway-t në Kubë, duket madje se e vetmja arsye që ai nderohet në këtë vend është qëndrimi i tij pro revolucionit.

Për të mos u dëmtuar, shtëpia është e mbyllur për vizitorët. Mund të shohësh vetëm nga dyert dhe dritaret e hapura, po kaq mjafton për të krijuar një ide të qartë mbi vilën. E pajisur me shije e këndshme, asgjë e tepruar, me ca ngjyra te buta, dhe një koleksion prej rreth 7000 librash – një vend ideal për të shkruar.

Njëra nga punonjëset, që vë re mesa duket shprehjen e ngazëllyer të fytyrës sime, më merr celin nga dora dhe bën foto rreth e rrotull. Ma kthen dhe më bën një shenjë të heshtur. Duhet t’i lë bakshish.

Pas një qëndrimi të shkurtër nisemi për në Havana.

Havana ngjan me një grua të bukur të rënë nga vakti, aq të lodhur sa nuk e merr më mundimin ta fshehë varfërinë e saj. Arkitektura të magjeps po suvaja mbi motivet e vjetra baroke ka rënë dhe gjithçka është lënë pas dore. Hyrja, zona ku banonin dikur amerikanët është pothuaj e rrënuar. Në fillim mendoj se këtë pjesë të qytetit e ka rrënuar diçka: uragan mbase? E pyes shoferin. Më ngul sytë dhe përgjigjet shkurt. Nuk e di. E marr me mend përgjigjen.

Rrënimi vazhdon edhe më tutje dhe shtrihet pothuaj në të gjithë zonën që quhet pjesa e re e qytetit.

Në qendër, te Plaza de la Revolución, Guida thotë se ky është vendi nga ku Fidel Kastro i drejtohej popullit kuban. Përmend se nga ky vend dikur, udhëheqësi i foli popullit të tij për 7 orë rresht (Një zot e di se çfarë mund të thuhet në një fjalim shtatë orësh….).
Portrete te Fidel Kastros dhe Che Guevarës gjithandej. Me kapele me yll, pa kapele me yll duke qeshur duke përshëndetur duke tymosur puro havaneze si ndoca modele që mund të shesin gjithçka (Blijeni, është e mirë. Kjo lloj puroje i pëlqente edhe Fidelit, Che Guevara nuk e hiqte nga dora këtë lloj puroje…).

Nëpër rruge sheh pak njerëz. Nuk sheh dyqane, restorante. Duket çudi sesi pas atyre godinave të rrënuara gjallon jeta. E pra Havana ka 2.5 milion banorë.

Më tutje Pallati i Asamblesë. Pranë tij Spanish Opera House me arkitekturën e lakuar baroke dhe suva të rënë. Me bie në sy që ka shumë pak për të mos thënë aspak ndërtime të reja. Disi më tepër restaurime.

Havana e vjetër është disi më e mirëmbajtur dhe më e gjallë. Kopshte të bukura, ndërtesa të vjetra dhe grupe turistësh. Det blu, qiell i kaltër, 500 e ca vjet histori. Në kodrën përballë kështjella e vjetër e ngritur në kohën e sundimit spanjoll e paprekur nga koha, statuja e Krishtit, shtëpia e Che Guevarës dhe një restorant i këndshëm. Po ndryshe nga resorti, ushqimi është me kursim. Uji gjithashtu. Kudo kërkohet bashkish në të njëjtën mënyrë të heshtur dhe lutëse.

Në kthim, kur kalojmë nga porti më vjen ndërmend një film i vjetër me R Redford me titull Havana – historia e një romance të një amerikani në kohën e revolucionit dhe mbylljes së Kubës. Filmi mbyllet me personazhin kryesor që largohet i vetëm nga Kuba duke lënë pas gjithçka. Kur e shihja dikur nuk e dija se ajo histori ishte në njëfarë mënyre prelud i të ardhmes së shumë prej bashkëkombësve të mi.

Po a nuk është përzier politika me jetën e secilit nga ne ikanakët, a nuk ka humbur secili nga ne në një mënyrë a në një tjetër, a nuk ikëm nga sytë këmbët duke lënë pas diell e det që përpiqemi me mund ti harrojmë në ditët e gjata të dimrit?

Kuba është e bukur. E ngrohtë, tingëlluese, plot muzikë me gjithë varfërinë e saj, si një lëkurë lakuriqe e nxirë pamja e së cilës nuk vret aq.

Një udhëtim me katamaran në një plazh me ujë të gjelbër që duket si nga një botë përralle, një tjetër guidë i gjallë e hokatar, i cili nuk flet për politikën, muzikë, fruit punch, dhe për ca orë i harron të gjitha.

Tek e fundit pas pak ditësh do kthehemi në vendin tonë të ftohtë me dëborë por “ të pasur e të qetë” – siç thotë një nga punonjësit kubanë të resortit – si gjithë turistët e huaj që kthehen në vendet e tyre të pasura dhe të qeta, të ndjekur nga vështrimet plot kureshtje dhe mbase zili të punonjësve të resortit të cilët jetojnë në kohën e mungesave të mëdha, kur lumturia njësohet me komoditetin dhe nuk kanë si ta dinë se ato janë në fakt dy gjëra të ndryshme dhe nuk kanë si ta njohin boshllëkun e heshtur që të sjell ky i fundit, kur e shkëmben me ikjen përgjithmonë nga vendi yt.

© 2019, autorja. Të gjitha të drejtat të rezervuara.

Leave a Comment

Adresa juaj email s’do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme janë shënuar me një *

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Scroll to Top