DITË TË NGESHME, LEXIME TË GJATA

Çfarë libri të gjatë keni lexuar kohët e fundit?

Distraksionet që na rrethojnë – nga celulari, te rrjetet sociale, televizioni dhe dëshira për të shkruar ne vetë – e shndërrojnë leximin deri në fund të një libri të gjatë në një farë heroizmi intelektual.

Gurë të mëdhenj peshe në kandarin e letërsisë botërore, si “David Koperfild”, “Të mjerët”, “Lufta dhe paqja”, “Konti i Montekristos”, “Saga e Fortsajtëve”, “Diplomati”,  “Dombi & Biri”, “Rruga e mundimeve”, “Ushtari i mirë Shvejk” – të gjithë disa-vëllimesh, i kujtoj si të fëmijërisë dhe të rinisë së hershme. Do të guxoja t’u afrohesha dot sot?

Libri më i gjatë që kam lexuar vitet e fundit: “Ditari”, i Witold Gombrowicz-it, me rreth 800 faqe, as që krahasohet me mamuthët më lart. E megjithatë, m’u desh gati një vit për t’i dalë deri në fund, për shkak të shumë librave të tjerë që lexova ndërkohë.

E kuptoj që shumë prej nesh, sidomos ata që nuk e pranojnë këtë kurrë në publik, kalojnë kohën me telenovela – të ngjashme, për nga koncepti, artikulimi dhe zgjatja, me vëllimet tona të hershme.

Por romani “me shumë faqe” është gjithnjë diçka tjetër.

Shkrimtari britanik E.M. Forster pat thënë një herë që librat e gjatë “zakonisht mbivlerësohen” sepse “lexuesi dëshiron të bindë të tjerët dhe veten se nuk e ka shpërdoruar kohën.”

Në SHBA, kam dëgjuar dhe parë shumë vendës të mburren se kanë lexuar “Infinite Jest” të David Foster Wallace, ose “Atlas Shrugged” të Ayn Rand.

Këta unë nuk i kam përfunduar dot, sepse jam mërzitur me të parin dhe neveritur nga i dyti.

Faqja e fundit e një libri të tillë i ngjan disi majës së malit të lartë, që pushton alpinisti: gurë, borë dhe akull, por cili vallë u kacavar deri atje dhe nuk e kremtoi me të paktën një selfie? Pa folur pastaj për atë që “nuk është maja, por ngjitja” dhe ata të tjerët të “çfarë pamjeje!”.

James Tozer, i The Economist, e quan kënaqësinë e lexuesve të librave të gjatë “një lloj sindrome letrare të Stockholm-it”: sepse ti përfundon i lektisur pas librit që të ka mbajtur rob për kaq kohë.

Por po ky i lë pastaj vend edhe hipotezës së survivor bias: ata që ia kanë nxjerrë fundin “Vëllezërve Karamazov” ose “Në kërkim të kohës së humbur” kanë më shumë gjasë ta përmendin në muhabete dhe ta mburrin me të madhe, se ata të tjerët që i lanë këto përgjysmë (qoftë edhe me argumentin se “mjafton një gllënjkë verë për…”).

Në moshë të hershme, na e kërkonte puna të lexonim edhe super-romane, si “Para agimit” dhe “Tri ngjyra të kohës”; gjë e mirë që letërsia shqipe e traditës përmban kryesisht poezi, që lexohen për një pasdite (me përjashtim të “Qerbelasë” dhe të “Lahutës së Malsisë”, që të paktën e kanë vargun të shkurtër).

Një libër tejet i trashë në bibliotekën time të dikurshme, “Sekreti ushtarak” – roman sovjetik spiunazhi – më ka pasë tërhequr thjesht për nga masa e faqeve: dhe nuk më zhgënjeu, kur më në fund e mësyva. Ka gjithnjë diçka serioze te shpina e bëshme e një romani të palexuar në raft: njëlloj si te shpina e bëshme pa puçrra e një vajze të mirë, me të cilën nuk guxon të flirtosh kot për qejf.

Për arsye jo gjithnjë të qarta, libra për mosha të reja, si “Harry Potter” ose “Lord of the Rings” ose tani vonë “A Song of Ice and Fire” (“Game of Thrones”) janë lexuar nga dhjetëra miliona anembanë botës.

Por kur është fjala për letërsi zhanri, si romanet policore të ndërtuara rreth një personazhi qendror, kufiri mes librit të gjatë dhe varësisë psikologjike nuk përcaktohet dot lehtë; dhe në disa zhanre, si në sci-fi, sagat disa-vëllimshe ndonjëherë parapëlqehen ndaj veprave teke: për arsye të ekonomizmit intelektual.

Libri i gjatë ka edhe anën e vet të errët: një takëm lexuesish nuk arrijnë dot të shkëputen prej tij, edhe pse nuk u pëlqen më. Këta janë lexuesit, të cilëve numri i faqeve u fanitet si përkujtesë për investimin që kanë bërë (monetar, shpirtëror) dhe që nuk janë gati ta lënë t’u shkojë dëm; por edhe lexuesit që i qasen leximit si sfidë. Ndonjëri prej nesh mund ta shohë këtë si formë vetëdisiplinimi, ose mazohizmi.

Sa prej nesh e kanë lexuar deri në fund Prustin mu për këtë arsye?

E megjithatë, askush nuk mund ta dijë me siguri se sa çohen deri në fund vepra të tilla – veç atij që ia ka arritur, pa çka se nuk e provon dot. Ti mund të kapërcesh faqe, ose të lexosh “vetëm dialogët”, ose ta lësh librin përgjysmë dhe pastaj të harrosh: janë mëkate veniale, që gjithsekush mund t’ia falë vetes.

Një gjë është të lexosh “Being and Time” të Heidegger-it, një gjë tjetër ta lexosh deri në fund. Pa folur për ata që po e rilexojnë (që të thonë se “po e rilexojnë”).

(Pa folur as për ata që duan t’i shohin se po e lexojnë.)

Përndryshe, as autori i librit të trashë, në trajtën e zërit autorial të artikuluar në tekst, nuk ka aq autoritet moral, sa të të qortojë, pse nuk ia çove veprën deri në fund.

Ata të tjerët, pastaj, që gënjejnë dhe thonë se i kanë lexuar klasikët e vëllimshëm, do të kenë kohë të mjaftueshme, në purgator, për t’i çuar deri në fund gjakimet që i pretenduan rrejshëm për së gjalli.

Një herë tjetër do të shkruaj për librat më të shkurtër: të cilët kërkojnë më shumë guxim për t’i blerë, se për t’i lexuar…

© 2018, Peizazhe të fjalës™.

Leave a Comment

Adresa juaj email s’do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme janë shënuar me një *

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.