Vetёdija e votuesve

Besart PECI*

 

VETËDIJA E VOTUESVE

Besart Peci

Besart Peci

E di qё jeni lodhur tashmё nga fushatat zgjedhore tё subjekteve partiake, nga premtimet milionëshe tё tyre, nga hiperbolizimi i udhёheqjeve paraprake dhe nga shumçka tjetёr prej tyre, qё nёpërmjet votёs suaj, aludojnё tek udhёheqja dhe pushteti i tyre.

Votuesit janё nё qendёr tё vёmendjes nga kёto subjekte, kurse kёto tё fundit nё qendёr tё analizave tё ndryshme nga individë ekspertё dhe institucione monitoruese tё shumta.

Por atij qё i ёshtё kushtuar fare pak rёndёsi gjatё kёtyre ditëve, por edhe kaherё, ёshtё vetёdijesimi i votuesve, sepse dihet se fatkeqёsisht mungon tek shumё votues nё shoqёrinë tonё. Ky fenomen jo i mirё i shoqёrisё sonё, po zvarrit politikë-bёrjen nё rrugё tё duhur tash e sa vite, duke munguar ndryshimet e shumta dhe disa tejet tё nevojshme.

Zakonisht votuesit kanё dy arsye pёr tё cilat votojnё, ajo e interesit personal dhe votimi mё i duhur pёr shoqёrinё tonë sipas plan-programit tё subjektit.

Votimi sipas interesit ka tё bёjё kur shumё votues adresojnё votat e tyre ndaj subjekteve apo individёve nё ato subjekte tё cilёt paraprakisht i’a kanё siguruar njё vend pune, apo duke e ndihmuar nё sfera të tjera tё jetёs sё pёrditshme, madje edhe nё atё tё zhvillimit akademik. Krahas kёtij fenomeni qёndron edhe njё tjetёr tejet negativ, ai i blerjes sё votuesve, duke e shitur votёn me para tё ofruara nga militantë tё ndryshёm partiakë, e qё pas kёsaj ata lihen nё harresё dhe nuk shprehet asnjё interesim pёr ta.

Kёtu duhet cekur edhe votat qё adresohen nё bazё tё urrejtjes partiake, ku si hakmarrje pёrdoret vota.

Vota sipas planit pёrkatёs tё subjektit politik ёshtё vota mё reale dhe nё kulminacionin mё tё lartё tё vetёdijёsimit tё votuesve, e cila adresohet tek votuesit nё bazё tё ofrimit tё planeve konkrete, premtimeve tё realizueshme me njё logjikё nё sfond dhe me njё bartje tё pёrgjegjёsisё nga ana e tyre. Hartuesit e kёtyre planeve gjithashtu lёnё edhe hapësirёn pёr korigjime dhe debate, e cila nё masё tё madhe do të ndihmojё drejtimin e votёs suaj.

Populli i njё vendi, nё masё tё madhe tё rёnёt, janё bartёs dhe themelues tё lirisё sё atij vendi, kurse ata qё e jetojnё lirinё, janё bartёs tё amanetit tё tyre. Njё rol tepër të rёndёsishёm nё kёtё bartje e ka edhe vota, pra zgjedhja e pёrfaqёsuesve tё vendit, qё do tё na “bёjnё” krenarё, si pёr udhёheqje tё bredshme ashtu edhe pёrfaqёsim tё denjё nё sferat ndёrkombёtare. Duke votuar ju do tё vendosni vetё pёr pёrfaqёsuesit tuaj, duke drejtuar kёshtu disa çështje mjaft me rёndёsi, e tё cilat nё parim kanё edhe njё patriotizёm tё vetin. Fatkqёsisht, shumё njerёz harrojnё qё votimi ёshtё njё e drejtё qё nuk erdhi lehtё, duke u harxhuar mjaft mund, madje edhe duke u flijuar breza tё tёrё.

Patriotizmi i shprehur pёrmes votёs ka njё rёndёsi tё madhe nё vetёdijёsimin e votuesve dhe ndodhё atёhere kur historia ёshtё udhёrrёfyesi pёr ndёrtimin e sё ardhmes sё shoqёrisё.


* Autori ёshtё student i Shkencave Politike nё universitetin “Hasan Prishtina”.

Vënë nën:Mesele kombëtare Tagged: Kosova, votimet

MASKA IMPORTI

Halloween kaloi edhe këtë vit, pa shmangur vëmendjen e mediave që nuk harruan të na raportojnë për festimet e ndryshme. Dikush u përpoq të na shpjegonte origjinën kelte të festës, dikush na informoi për ngazëllimin e fëmijëve, dikush tjetër na njoftoi për teprimet festive të të rinjve. Ligjërimi publik për Halloween-in filloi e mbaroi me […]

Kur hup guha – hup shpia

Ali OLLONI

 

KUR HUP GUHA – HUP SHPIA*¨

Gjuha shqipe

Jo rrallë, njeriu i kthehet retrospektivës. Herë me dashje e herë pa të. Sa herë që i kthehet, aq herë mbushet vrer kur si në shiritin filmik i “shërben” vetes kujtimet fëmijërore dhe ato të rinisë.

Populli ynë mjaft mirë e ka “shpikur” legjendën për “rrëzimin nga dardha”. Vetëm ai që është rrëzuar një herë nga dardha, thotë legjenda, mund ta vizitojë të rrëzuarin tjetër, që e ka pësuar nga dega.

Kështu, shqiptarët që sot jetojnë në Republikën Arabe të Sirisë, sa herë që e kujtojnë vendlindjen dhe, në ato kujtime, i djeg malli, nuk kanë kujt t’iu rrëfehen pos atyre që e kanë të njëjtin hall.

Ofshajnë thellë dhe, me pak fjalë, tentojnë të bindin për tërë atë që e ndryjnë në shpirtin e tyre.

Flasin qetas, me respekt ndaj bashkëbiseduesit, me fjalorin ku fjalët arabe dhe shqipe përzihen me ato të Kur’anit. Kështu flet edhe Haxhi Ahmet Gegiqi.

Kapishnica e Pejës, për Haxhi Ahmet Gegiqin, është andej dynjasë.

37 vjet nuk janë 37 ditë. I ri ishte Ahmeti kur bashkë me të atin (Haxhi Zejnën), me njerkën dhe me motrën, u “shkëputën” nga familja prej 44 anëtarësh e Kapishnicës dhe morën rrugën e Shamit.

Kurrë nuk do të harrojë Ahmet Gegiqi 20 majin e vitit 1931, ditën kur u nisën për rrugën e madhe, për rrugën e fatit, të jetës së lirë, të jetës më të mirë, rrugën e cila do t’i pjekë çunakët para kohe.

 

Fjalë për gjuhën dhe lëkurën

 

– U nisëm nga Shkupi, kaluam nëpër Bullgari, nëpër Greqi e Turqi dhe mbërrimë në Shamin (Damaskun) e Sirisë. Plot 13 net! Rrugës gënjenim. Kudo që shkonim thoshim se jemi mysafirë. Kështu, askush nuk e dinte saktë qëllimin e udhëtimit.

– Në Sham gjetëm mjaft shqiptarë, disa prej të cilëve ishin shokët e babës. Në të vërtetë, më parë, babai shkruante letra me shokët e vet. Meqë kishte shkuar në haxhillëk me Haxhi Isuf Kaliçanin, që nga ai moment kishte mbledhur rreth vetes shumë shokë.

– Në stacionin e Damaskut na priti Haxhi Ramizi. Ai na gjeti një banesë afër shtëpisë së tij. Meqë nuk kishte fëmijë, e shoqja e tij u kujdes për njerkën dhe motrën time të re.

Në kujtimet e haxhi Ahmet Gegiqit kanë mbetur të pashlyeshme kujtimet e 7 viteve të para të jetës në Damask.

Kur po e ndërrojke “insani” gjuhën e nanës, ishte njësoj sikur t’ia rjepish lëkurën.

– Më 1938 (tash e katërmbëdhjetë sene), dolëm në DIvanije, na mëhallën me shqiptarë. Në atë kohë ishte jasak të mbarosh shtëpi. Nuk lente hyqymeti. Ne ia nisëm tinëz. Dorën në zemër, ata që na dinin hallin, na ndihmuan bukur shumë. Na ndihmuan vëllaznit tanë. Këtu, në Divanije, e gjetëm Haxhi Sokolin nga Vrella (babanë e gruas sime), pastaj të vëllanë Halil Avdylin, hoxhë Behlulin e Haxhi Ramën. Ata na afruan edhe më shumë afër vetes me të gjitha adetet – edhe nëpër dasma e edhe nëpër vdekje.

Mendohet për një moment haxhi Ahmet Gegiqi dhe pas një ofshame, shton:

– Jeta në mesin e gjakut tënd është njësoj si ajo e “memleketit” (vendlindjes).

Në familjen e Gegiqëve janë bërë sy e veshë – të gjithë. Edhe Azize Maxharri dëgjon, e heshtur. Në dhomë hyjnë e dalin çunakët. Ata nuk e dëgjojnë haxhi Ahmetin, sikur të duan të shlyejnë secilin kujtim të tij për një kohë dhe për “memleket”.

 

Vdekja me sy të hapur

 

– Në Divanije u vendosëm, jo vetëm pse jetonin shqiptarët, por aty ishte gjysma e secilës rrugë të Shamit.

E provokojmë pak plakun për ditët e para të jetës në Damask, për shokët, për punën që asokohe i kryenin shqiptarët, për mesin e ri arab me të cilët i lidhte vetëm feja, për ndihmat që iu afruan arabët.

– “Insani” kur nuk ka guhë, asht njësoj sikur kur nuk ka shpi.” Nuk e dishim arapçen. Ishim të shëndetshëm, por guha na pat qitë boll telashe. Nuk na zinin besë. Shqiptarët (ndoshta e dini edhe ju) e kishin zanat – malin, shkurtimin e drunjve. Punuam si druvarë, pa e hapur gojën. Shumë zor asht kur njeriu lufton për kafshatën e gojës vetëm me djersë, pa e thanë asnji fjalë. Kështu na ndodhi edhe neve në fillim. Ata që filluan me e mësue guhën, u punësuan nëpër hekurudha, që asokohe ishte privilegj i madh për ardhacakët.

– Të rinjtë, ata që erdhën pas nesh, nuk patën nevojë të mundohen si na. Ata e mësuan mirë guhën, sepse rriteshin me arabë.

– E patëm zor edhe për nji punë: nëpër hyqymet nuk kishte shqiptarë. E kur njeriu nuk ka krah, ai shkon në fund të pusit! Jetuam si jetimë: pa guhë e pa krah!

– Nëpër furtuna të shumta, ne nuk e harruam guhën e nanës. Për memleketin na digjte malli. Shumë njerëz kanë vdekë me sy të hapur, nga malli i vendlindjes. Kështu ka ndodhë edhe me Abdel Aziz Kinocin, të birin e Haxhi Ramiz Oruçit i cili, nga malli i madh për gurët e vendlindjes, vdiq me sy të hapun. E vajtuam, siç dinë të vajtojnë mërgimtarët.

 

“Me t’zezat e t’bardhat e shqiptarizmit”

 

Ndër shqiptarët e Sirisë, megjithatë, ka mbetur diçka shqiptare, diçka që i veçon nga të tjerët. Kur e themi këtë, nuk mendojmë vetëm në mbiemrin e ri që i kanë vënë vetes – Arnauti, për dallim nga turqit, palestinezët, armenët e nacionalitet e tjera që jetojnë në Republikën Arabe të Sirisë, por pikërisht nga zakonet tona (morali, pritja e mysafirit, hapja e zemrës ndaj vëllait, ndihma që i japin njëri-tjetrit, përpjekjet për të mos u harruar gjuha, zakonet etj.)

– Lezetin e jetës së të parëve nuk e harrojmë derisa të himë nën dërrasat e vorrit. Këtu, në Sham, ishim bashkë e edhe sot jemi bashkë, të gjithë shqiptarët. Jetuam dhe po jetojmë pa telashe mes vedi. E di çka thotë shkodrani: nuk ka fis pa pis! Edhe këtu i kemi disa që qesin “shkelma” po nuk ua vëmë fort veshin dhe koha, kur po e ban të vetën, po i bjen n’din.

– Qysh po e sheh, na, gjenerata e vjetër, nuk e kemi harrue guhën e nanës. Por, diçka po na prish punë: në Kosovë e kishit ndërrue bukur shumë guhën. Edhe adetet i kishit lanë bukur shumë. Kjo po na qet pak telashe.

– Ka hap Ahmeti – ndërhynë Azize Maxharri. Nuk po ju bje insani n’fije me guhën e re e për adete. Mo-zo-ma-keq, i kishit lanë krejt! Ahmeti, unë e disa të tjerë kemi mbetë ata që jemi konë. Me t’ona t’zezat e t’bardhat e shqiptarizmit.

Biseda me Haxhi Ahmet Gegiqin nuk ka të sosur. Ajo është e gjatë, më e gjatë se nata e varrit, e gjatë sa edhe vetë jeta e tij në vend të huaj, sa ofshamat dhe kujtimet e tij të ëmbla për vendlindjen – Kapishnicën e Pejës.

– Memleketi asht punë e madhe dhe e randë – tenton të na bindë plaku. Kështu i duket ndoshta edhe djalit tim, Mufakut, që u vendos në Prishtinë.

(Koiçidencë: Haxhi Ahmet Gegiqi, e la Kapishnicën e Pejës më 1931 dhe u vendosë përgjithmonë në Damaskun e Sirisë. I biri i tij, Muhamed Mufaku, kur dëgjoi si fëmijë se i ati dhe e ëma janë nga Kosova, pasi e kreu fakultetin e gjuhës arabe në Damask, bashkë me bashkëshorten (arabe) e cila gjithashtu e kreu arabishten, ia mësyri Prishtinës, para katër vitesh. Ai është asistent i orientalistikës në Fakultetin Filozofik të Prishtinës. Ka një fëmijë. Mërgime e ka emrin).

 

/Orientalizmi Shqiptar/


* Ky artikull është botuar për herë të parë në gazetën “Rilindja”, në Prishtinë, më 01.07.1978.

¨ Ky shkrim është botuar në revistën “URA”, nr. 5, botim special për Arnautët, Vjeshtë-Dimër, Tiranë 2010, organ i “Qendrës Shqiptare për Studime Orientale”, acfos_albania@yahoo.com

Vënë nën:Arnautët, Orientalizmi shqiptar, Shqiptarët në botën arabe, Shqiptarët në Orient Tagged: Damasku, Kosova, Peja, Shami, Siria

Koha më e mirë për të marrë kredi për shtëpi? Ndoshta! Por varet!!!

Ofertat janë të bollshme këto kohë për kredi për shtëpi. Bankat e kanë kuptuar se familjet që marrin kredi për shtëpi janë gjithmonë shumë, ndoshta tepër të rregullt në shlyerjen e kësteve. Për më tepër, interesat prej dy vjetësh janë në rënie të vazhdueshme. Më poshtë po ju japim disa statistika: interesi mesatar i kredive […]

SPRECHEN SIE SCHKIP?

Qëkur kam ikur nga Shqipëria, e kam menduar shqipen, veç të tjerash, edhe si një zhargon timin të pazbërthyeshëm, armë sekrete, dogançen time private si qytetar i botës, por edhe mënyrë për të koduar ligjërimin tim badjava, pa pasur nevojë për ndonjë kod të posaçëm. Ndërkohë, i ndodhur përballë një të huaji, ose Tjetrit, kurrë nuk kam […]

Një xhami 5 shekullore në brigjet e Durrësit 2000 vjeçar

Irida VATA, Durrës

 

NJË XHAMI 5 SHEKULLORE NË BRIGJET E DURRËSIT 2000 VJEÇAR

Xhamia Fatih - Durrës

Xhamia Fatih – Durrës

Xhamia Fatih është xhamia e tretë më e vjetër në Shqipëri  pas asaj të Beratit dhe të Korçës. Ajo është ndërtuar në vitet 1502-1503 dhe mban emrin e Sulltan Mehmet Fatihut II kur sundoi gjatë viteve ( 1444-1446 dhe 1451-1481), kohë kur perandoria Osmane u zgjerua në Europë. Xhamia është objekti i parë i ndërtuar pas sundimit Osman të qytetit.

Edhe pse kanë kaluar shekuj, edhe pse u godit fatalisht nga regjimi ogurzi totalitar komunist ajo ende luan rolin e “ thirrëses” në Islam. Xhamia Fatih ka disa të veçanta. Vendndodhja e saj pranë brigjeve të mrekullueshme të detit Adriatik dhe gjendja e saj në kurriz të disa monumenteve  historike siç janë: Muri Bizantin, Amfiteatri më i madh në Ballkan dhe Muzeu Etnografik duke e futur kështu xhaminë në listën e objekteve të preferuara nga turistët.

Vendndodhja e xhamisë është mjaft interesante dhe e pikasur. Ajo ndodhet pranë qendrës së qytetit të Durrësit, në fund të një rrugice që të jep të kuptosh se me të vërtetë po drejtohesh tek një vend i veçantë. Sapo arrin, mirëpritesh nga mirëmbajtësi i xhamisë i cili i buzëqesh lehtë dhe miqësisht kujtdo që vjen duke e përshëndetur gjithashtu me përshëndetjen islame Es-selam alejkum.

Xhamia Fatih ose siç njihet ndryshe nga vetë vendasit “xhamia e vjetër” tashmë frekuentohet shumë nga besimtarët mysliman, mirëpo ambienti kryesisht preferohet nga mosha e tretë dhe kjo gjë duket qartazi ditën e xhuma e cila fillon të popullohet dy orë para namazit të shumëpritur dhe gjatë muajit të Ramazanit pa përjashtuar këtu ditët e tjera. Në këto raste përcillet një emocion i veçantë dhe kjo shfaqet në fytyrat e gjysheve tona  të cilat e ruajnë me fanatizëm këtë fe dhe mundohen të na sajdisin me ndonjë ëmbëlsirë të vogël duke na thënë: “merre të keqen nëna se është festë sot”.

Jakupi, një nga personat që e frekuenton këtë xhami shprehet: “xhamia e vogël është si një magnet drejt meje. Në të, ndjej një qetësi shpirtërore të cilën nuk arrij ta gjej në asnjë prej xhamive të tjera në të cilat kam shkuar. Rahmeti që më përcjell ai vend më bën që çdo ditë e më shumë ta ndjej nevojën të nisem drejt tij duke hedhur prapa krahëve edhe pamundësinë fizike që më mundon”.
Ai thotë se xhamia është kult i rëndësishëm për besimin Islam dhe kështu duhet të ketë disa kushte me të cilat të tërheqë xhematin. Që në ndërtimin e saj ajo duhet të jetë ndërtuar me pasuri hallall dhe në një tokë  të tillë. Duhet të mbizotërojë pastërtia dhe qetësia pasi ajo është vendpushimi i njerëzve përgjatë gjithë një dite të lodhshme.

“Këto cilësi tregohen qartë duke pasur parasysh themeluesin e saj i cili është Sulltan Fatihu ose me pseudonimin “Ngadhënjyesi” i cili nga hulumtimet për të tregohen qartë vlerat e tij si sundimtar i lartë, si një luftëtar i madh në atë kohë në të cilën caktoi shuma të mëdha për ndërtimin e medreseve dhe xhamive dhe mbi të gjitha si një njeri me ndjenja të thella e zemër të butë e të ndjeshme” , tregon ai.

Zenel Baraplaku, ka përfunduar medresenë e Tiranës dhe shërben si imam në këtë xhami. Ai gjithashtu ka dhënë mësim në medresenë e Durrësit që ndodhet përbri xhamisë.

Teologu, Saimir Bulku, i cili ka përfunduar studimet në Jordani thotë: “Xhamia Fatih është e para në të cilën kam filluar të falem. Tek ajo shkoj 1-2 herë në ditë, por ajo të jep një  ndjesi shpirtërore tepër të veçantë në ndryshim më xhamitë e tjera.”

Shpeshherë edhe ai drejton namazin e xhumasë në këtë xhami.

Një detaj shumë i rëndësishëm që e bën të veçantë nga xhamitë e tjera  është arkitektura, gjë e cila gjatë shekullit XVI arriti kulmet e saj në perandorinë Osmane, duke kapërcyer jo vetëm arkitekturën e lindjes por edhe atë kishtare. Kjo lloj arkitekture që përcillet edhe në “xhaminë e vjetër” është reflektim i besimit në të gjitha aspektet e saj e cila u shfaq në trajtën e mjediseve plot ndriçim  dhe lumturi që e mbushin zemrën me prehje dhe kënaqësi.

Të gjitha këto veçori e çuan xhaminë Fatih që gjatë vitit 1973 edhe pse shumë vonë nga koha e ndërtimit të bëhej një prej monumenteve kulturore dhe të mbetet një kult unik në llojin e saj.

Komunizmi dhe feja

Në vitin 1944 Shqipëria u nënshtrua nën kontrollin e pushtetit komunist që kreu ekspeditë të egër ushtarake ndaj fesë. Viti 1967 shënoi kulmin e ndalimit të adhurimeve dhe u fut në fuqi ateizmi. U mbyllën të gjitha kultet fetare, disa xhami u shndërruan në sallë kinemaje,  salla dëfrimi, ndërsa xhamisë së Re të Durrësit iu prish Minarja.

Pas vitit 1991 filloi lehtësisht përhapja e fesë dhe rikthimi i kulteve në gjendjen e tyre të mëparshme, ndoshta edhe më të mirë, duke u rikonstruktuar.

Restaurimi

Komuniteti Mysliman Shqiptar përgatiti projektin restaurues dhe e dërgoi atë për miratim pranë Institutit të Monumenteve të Kulturës. Miratimi i projektit mundësoi edhe akordimin e një fondi prej 5 milionë lekësh nga buxheti i shtetit, duke ia shtuar atë fondeve të vetë Komunitetit Mysliman Shqiptar. Puna zgjati disa muaj dhe gjatë restaurimit, xhamia qëndroi e mbyllur për besimtarët.

Xhamia Fatih në Durrës, e treta më e vjetër në Shqipëri dhe e shpallur monument kulture në vitin 1973, tashmë është restauruar plotësisht. Bashkëpunimi mes Ministrisë së Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve dhe Komunitetit Mysliman të Shqipërisë ka kthyer në identitet një prej xhamive më të vjetra në vend dhe mjaft e rrallë sa i përket arkitekturës.
Restaurimi i saj përfshiu  pamjen e jashtme të xhamisë: çatisë, fasadës, dyerve dhe dritareve prej druri, kangjellave dhe  mjediset e brendshme.

Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve akordoi një fond prej 5 milionë lekësh, me anë të cilit u bë e mundur restaurimi i pamjes së jashtme të xhamisë: çatisë, fasadës, dyerve dhe dritareve prej druri, kangjellave etj. Ndërsa Komuniteti Mysliman i Shqipërisë, me anë të financimit nga Turqia, mundësoi restaurimin e mjediseve të brendshme. Tani Xhamia Fatih që ndodhet pranë mureve mesjetare të qytetit është e hapur për besimtarët myslimanë.

Xhamia Fatih në Durrës është objekti i parë i ndërtuar pas sundimit osman të qytetit. Durrësi u bë pjesë e Perandorisë Osmane në vitin 1502. Xhamia më e vjetër në vend është ndërtuar në Berat në vitin 1380, ndërkohë që ajo e dyta më e vjetër është Xhamia e Iljaz Mirahorit në Korçë, ndërtuar në vitet 1494 – 1496. Pak a shumë e kësaj periudhe është edhe Xhamia e Xhermëhallës në Delvinë.

Që prej rihapjes së saj në fillim të viteve ’90-të, kohë kur ra regjimi komunist dhe u lejua praktikimi i besimit fetar, Xhamia Fatih nuk ishte restauruar kaq thellësisht.

KMSH pasi përgatiti projektin restaurues e ka dërguar atë për miratim pranë Institutit të Monumenteve të Kulturës. Miratimi i projektit mundësoi edhe akordimin e fondit nga MTKRS. Puna zgjati disa muaj dhe tashmë ajo është e hapur për besimtarët.

Xhamia Fatih është mjaft e rrallë sa i përket funksionit për të cilën u ndërtua dhe arkitekturës. Xhamia është shumë e thjeshtë, ka formë katërkëndore të rregullt dhe në origjinal. Ajo është e mbuluar me çati, ndryshe nga xhamitë e tjera që janë me kube.

Për këto arsye, por edhe për faktin se është ndër xhamitë më të vjetra në vend, ajo është shpallur monument kulture dhe mbrohet nga shteti. Restaurimi i ka kthyer asaj pamjen e bukur dhe besimtarët kanë filluar tashmë kryerjen e riteve të përditshme.

/Drita Islame/

Vënë nën:Arkitektura islame, Arti Islam, Monumente kulturore, Trashëgimi islame, Trashëgimi kulturore, Xhamitë e vjetra shqiptare Tagged: amfiteatri, Durrës, Sulltan Mehmeti II, Xhamitë e vjetra

Venezuelë, krijohet ministria e Lumturisë Supreme Shoqërore

Shumë dekada më parë, Oruell shkroi për një shtet imagjinar ku Ministria e Paqes qe përgjegjëse për Luftën, Ministria e Dashurisë qe policia sekrete dhe Ministria e Bollëkut qe ministri propagande. Venezuela e sotme ia doli të krijojë një Zëvendës-Ministri për Lumturinë Juan Nagel, Foreign Policy Venezuelanët janë, për nga natyra, një popull i lumtur […]

Rënia e pabesueshme e interesave të borxhit publik dhe Raiffeisen

Interesat e borxhit publik shqiptar kanë rënë me shpejtësi të paimagjinueshme dhe tashmë janë në nivele të pabesueshme. Qeveria paguante një vit më parë 7 për qind interes për bonot njëvjeçare. Në ankandin e fundit interesi mesatar qe 3.87 për qind. Kostoja e borxhit afro dy herë më lirë, do t’i kursejë qeverisë dhjetëra milionë […]

Rishikim i Pavarësisë

Fatos LUBONJA

 

RISHIKIM I PAVARËSISË

Fatos Lubonja

Fatos Lubonja

Para disa kohësh në shtypin shqiptar doli një peticion i mbiquajtur: “Kundër rishikimit të historisë nën mbikëqyrjen e autoriteteve shtetërore turke”, i firmosur nga një numër i madh intelektualësh, i cili na tërhoqi veçanërisht vëmendjen pasi rishkrimi i historiografisë është një nga seksionet kryesore të Përpjekjes. Edhe ky numër mbi pavarësinë është, sipas nesh, një rishkrim i historiografisë. Po botojmë tekste që e interpretojnë ndryshe këtë ngjarje nga si e interpreton historia jonë zyrtare. Prandaj, duke paraqitur këtë numër, nuk mund të mos ballafaqohemi me këtë peticion në mbrojtje të punës që kemi bërë dhe bëjmë.
“Faktet historike dhe argumentet shkencore janë ngjarje dhe momente jetike në historinë e një kombi. Ato s’mund të ndryshohen me ndërhyrje të jashtme…”, thuhet në hyrje të peticionit. Në këtë  pohim, që përbën, si të thuash, preambulën e peticionit, bien në sy tri gjëra: Së pari, sipas firmëtarëve “faktet historike” dhe “argumentet shkencore” identifikohen me njëri-tjetrin duke u quajtur “ngjarje” dhe “momente historike”. Kjo të çon tek ideja e së “vërtetës objektive” aq e ekzaltuar në kohën e sundimit të ideologjisë. Ndërkaq, ne mendojmë se ka shumë kohë, të paktën që me Kantin, që e dimë se shkenca nuk na thotë të vërteta objektive apo absolute, se ajo është produkt i mendjes njerëzore, një përpjekje për të organizuar “kaosin” nëpërmjet “formës”. Aq më pak historia mund të konsiderohet thënëse të vërtetash objektive. Përkundrazi, ajo konsiderohet par definition subjektive. “Nuk ka fakte; ka interpretime të tyre”. (Niçe). Së dyti, këto “fakte historike” apo “argumente shkencore”, mbiquhen prej firmëtarëve “jetikë” për ekzistencën e kombit, duke u bërë, si të thuash, të paprekshëm e duke marrë, kësisoj, një konotacion përtej shkencor. Një historiografi e trajtuar si shkrim i shenjtë nuk është kompatibël me shkencën. Së treti, firmosësit më një anë bëjnë thirrje për mosndryshimin e historiografisë me “ndërhyrje nga jashtë” në emër të lirisë shkencore, më anë tjetër përcaktojnë qartazi vijat ideologjike se si duhet shkruar historia. Në fakt, peticioni është një ilustrim par exellence i asaj që Naumoviç në artikullin e tij të këtij numri e quan “sindromi i përkatësisë së dyfishtë”: që shfaqet kur grupet e studiuesve dhe intelektualëve vendas i vënë vetes detyrë që, me punën e tyre, t’i shërbejnë jo shkencës, por ideologjisë kombëtare të grupit të gjerë të cilit i përkasin.
Po t’i bashkosh këto elemente të peticionit, nuk është e vështirë të arrish në përfundimin se fryma e tij është ajo e ideologjisë së diktaturës apo e diktaturës së ideologjisë që na ka sunduar për pesëdhjetë vjet mënyrën e të menduarit e të vështruarit edhe të historisë. Karakteristikë e kësaj ideologjie ishte se ajo tentonte të ishte njëherësh edhe teori e argumentuar shkencërisht, edhe fe që kërkonte besimin absolut të besimtarëve të vet e ku intelektualët vendas bëheshin klerikët e saj. (Shih për këtë edhe “Privatësia në sistemin totalitar”, F. Lubonja Përpjekja 23).
Nuk është vështirë të kuptosh se firmosësit e peticionit kërkojnë ruajtjen e ideologjizimit nacional-romantik të historisë të përpunuar më së pari nga rilindësit dhe të ripërpunuar në kohën e nacional-komunizmit të Enver Hoxhës, madje duke e radikalizuar diskursin vetorientalist të rilindësve që synonin shkëputjen e çdo lidhjeje me botën orientale në emër të europianizimit.
Nisur nga ky pozicionim thellësisht i ideologjizuar, prandaj dhe shumë pak shkencor, ata kërkojnë të zhbëjnë çdo tentativë për të rishkruar një historiografi sipas së cilës “pushtimi osman shkaktoi një ‘gropë të zezë’ në historinë e kombit shqiptar duke ndërprerë procesin normal historik të zhvillimit të kombit tonë”, si dhe atë sipas së cilës shqiptarët luftuan vazhdimisht për lirinë e tyre, për gjuhën, duke ruajtur në thelb të pacenuar identitetin e tyre, – “një qëndresë që përbën një faqe të ndritur jo vetëm në historinë e shqiptarëve, por edhe në historinë e Europës”. Dihet se shpallja e pavarësisë konsiderohet si momenti kulminant i kësaj historiografie mitologjike.
Lidhur me këtë, Noel Malcolm, në shkrimin e tij “Mitet e identitetit kombëtar shqiptar” (Përpjekja 15-16 f. 183), bën qartazi diferencën midis mitit të betejave të vazhdueshme kombëtare të ndërtuar nga rilindësit mitndërtues dhe realitetit historik të marrëdhënieve të shqiptarëve në Perandorinë Osmane. Duke ballafaquar protagonistët e asaj kohe, ai citon Ismail Qemalin, që shkruan:
“Që nga ajo kohë (vdekja e Skënderbeut), megjithëse shqiptarët asnjëherë nuk kanë humbur dëshirën pasionante për pavarësi, ata kanë qenë i vetmi popull i Ballkanit me të vërtetë i lidhur me Perandorinë Osmane, gjithmonë të gatshëm për ta mbështetur atë, gjithmonë të lumtur që ndihmonin fuqizimin e saj dhe përfitonin nga ky fuqizim”. (Ismail Qemal Vlora, Albania and the albanians, botuar së pari në The Quarterly Review 1917, ribotuar në Ylli i Mëngjesit, vol. 2, n.5, 29 shtator 1917, f. 129-34). Një pasqyrim i ngjashëm – shkruan Malcolm – mund të nxirret edhe nga shkrimet e Eqrem bej Vlorës ose edhe nga komentet e Isa Boletinit, të raportuara nga Aubrey Herbert. Ndërkaq ai citon Faik Konicën, i cili në numrin e parë të gazetës së tij The Trumpet of Croya (Trumpeta e Krujës), botuar në St Louis, Missouri, më 1919-n, shkruan: “Uroj që të shkëpus çdo lidhje ndërmjet Shqipërisë dhe Turqisë, të çrrënjos me sa të jetë e mundur rezultatet e pushtimit dhe të lidh të tashmen me të shkuarën, duke bërë të mundur që vendi im të rifillojë evolucionin e tij të natyrshëm, pikërisht aty ku ai u ndërpre nga pushtuesit e huaj”.
Sipas Malcolm-it, divergjenca vjen për dy arsye. Së pari, se publicistët e vendosur jashtë Shqipërisë, si Konica, Noli, Çekrezi dhe Dako, kishin një mendim më të plotë të kërkesave politike të ditës të diktuara nga politikat e Fuqive të Mëdha, por edhe sepse ata shkruanin sipas “diktatit të skicave mitike, të rrënjosura në mendimin e tyre”. Duke komentuar thënien e Konicës, Malkolm shkruan: “Vështirë se mund të gjendet një përcaktim më i qartë i botëkuptimit mitik mbi kohën: një gjysmë mijëvjeçari historie njerëzore fshihet me lehtësi, dhe ajo që mbetet nga ana tjetër ‘lidhet’, sikur asgjë të mos kishte ndodhur brenda kësaj kohe. Kjo mund të jetë e mundur jo në botën reale të kohës njerëzore, por në botën e pakohë (mitike), ku në thelb identiteti përcaktohet me supozim”.
Sikurse e kemi shprehur edhe herë tjetër, ne mendojmë se është tejet e rëndësishme të hidhet drita e studimit shkencor mbi “botën reale të kohës njerëzore” për ta njohur historinë tonë në kompleksitetin e vet, dhe jo sipas thjeshtëzimeve mitike dhe manipulimeve ideologjike.
Ky numër, siç e thamë, i dedikohet pavarësisë. Historianët Nathali Clyer, Peter Likursi, Krisztián Csaplár-Degovics, Guido Pescosolido, Ledia Dushku na japin një pasqyrë pikërisht të kompleksitetit të asaj periudhe, të faktorëve të shumtë që sollën pavarësinë e Shqipërisë.
Clayer, pasi shtjellon faktorët makro dhe mikro, na jep në tekstin e parë historinë e qëndrimit dhe veprimit të Ismail bej Vlorës në këtë kontekst, duke formuluar edhe disa refleksione mbi studimin e nacionalizmave ballkanikë. Në shkrimin e dytë ajo u rikthehet kryengritjeve të viteve 1908-1912, të vlerësuara në historiografinë shqiptare si “një kryengritje e vetme”, duke hedhur dritë mbi natyrën shumë më komplekse dhe diverse të këtyre kryengritjeve, ashtu sikurse edhe të pozitave e qëndrimeve të aktorëve të ndryshëm, e duke vënë në dukje edhe kufizimet e studimeve të derisotshme në lidhje me to.
Likursi merret me kontributin e shqiptarëve në Revolucionin Xhonturk, ku bije në sy se në atë periudhë shumë veprime të tyre, deri edhe një përkushtim ndaj Perandorisë, që krahasohej me atë të turqve, ishin të kushtëzuara edhe nga identiteti osman i tyre, çka në historiografinë zyrtare thuajse nuk është folur kurrë.
Krisztián Csaplár-Degovics, në artikullin e tij të parë jep një pasqyrë përmbledhëse të rolit të Austro-Hungarisë në konsolidimin e nacionalizmit shqiptar dhe shpalljen e pavarësisë. Kurse në të dytin analizon Luftën e Parë Ballkanike, duke na dhënë edhe një kronologji të ngjarjeve të vjeshtës së vitit 1912 dhe duke rindërtuar rrethanat lokale të shpalljes së pavarësisë.
Guido Pescosolido analizon figurën e Francesco Crispi-t, një prej burrave të shtetit më të rëndësishëm në historinë e Italisë në kapërcyell të shekujve XIX-XX, duke na treguar se si origjina dhe kultura e tij arbëreshe ndikoi në vizionin e tij për problemin e nacionalitetit dhe veçanërisht në vizionin e tij për raportet e Italisë me Ballkanin, e posaçërisht me Shqipërinë.
Ledia Dushku përqendrohet në raportet midis Shqipërisë dhe Greqisë në prag të shpalljes së pavarësisë, duke treguar evoluimin e interesave aneksioniste greke dhe sugjeron se përpjekjet greke për të parandaluar shpalljen e pavarësisë çuan në shpalljen e saj tri ditë më herët nga sa ishte planifikuar.
Një pjesë e dytë shkrimesh me autorë Holta Vrioni, Alexander Vezenkov, Sllobodan Naumoviç, Shkëlzen Gashi, janë ese dhe studime kritike mbi mënyrën se si është shkruar historiografia e ndikuar nga ideologjizimet e vjetra apo të reja. Vrioni pasqyron dhe analizon pretendimet e artikuluara të oxhaqeve shqiptare rreth origjinave të tyre, si origjina fisnike apo të pastra shqiptare, duke i vendosur këto pretendime në perspektivën historike dhe kontekstuale të asaj kohe. Vezenkov analizon “Rilindjen Kombëtare” në ligjërimin e historiografisë bullgare duke e krahasuar atë me ligjërimet e historiografive ballkanike, përfshirë edhe atë shqiptare. Naumoviç, në esenë e tij mbi origjinat e diskurseve të ideologjizuara në etnologjinë ballkanike shtjellon se është sindromi i përkatësisë së dyfishtë (double insider syndrom) më fort sesa dashuria për romantizmin ai që ka sjellë ideologjizimin nacionalist të shkencave të etnologjisë në Ballkan.  Gashi, në punimin e tij analizon tekstet mësimore të shkollave fillore e të mesme të Kosovës, Shqipërisë e Serbisë mbi vitin 1912. Artikulli nxjerr në pah shpërputhjet mes historiografive në fjalë dhe falsifikimet përkatëse të secilës palë.
Së fundi, Ermal Hasimja, nëpërmjet një reflektimi tejet kritik mbi festimin e 100-vjetorit të shpalljes së pavarësisë, del në përfundimin se ky festim nuk ishte veçse një harbim amnezik ndaj faktit se këta 100 vjet pavarësi kanë prodhuar në periudhën më të madhe tragjedi për shqiptarët, duke na sugjeruar edhe se sa e nevojshme është njohja e historisë reale për të ndërtuar një Shqipëri më të mirë.

Burimi: http://www.panorama.com.al/2013/06/15/rishikim-i-pavaresise/

Vënë nën:Historiografi, Pavarësia e Shqipërisë Tagged: histori, Pavarësia e Shqipërisë, Përpjekja

Shterpë martesat apo debati?

Tetori solli një përplasje të ashpër bisedash, rrymash e qëndrimesh në Shqipëri. Ishte muaji i ndërgjegjësimit kundër kancerit të gjirit, por u eklipsua i tëri nga iniciativa e avokatit të popullit për martesat brenda gjinisë. Jeta vs qejfit. Fitoi i dyti. Me ndihmën e kujt? Të gjithkujt, duke nisur nga media dhe hapësira publike pa dorashka që i dhuroi ajo çështjes, vetëm pse shihet si sensacionale e që gjoja nxit debat. Po me jetën? Me kancerin? Nuk është temë tërheqëse? Jo. Por tërheq në kthetrat e saj jetë. Përditë. Në ç’shoqëri po transformohemi, që martesat e homoseksualëve na duken interesante, e lufta për jetën jo?…

Fjalorth politik, pjesa V, hyrjet e periudhes shtator – tetor 2013

Zërat e rinj: Burbuqe, Gegolog, Drejtoria e Kunatave, Pazari i Gjësë së Gjallë, Kodi i Etikës etj. Burbuqja – Një vajzë a grua, as e bukur dhe as e shëmtuar, por e aftë të joshë zyrtarët mezoburra e të rinj të Partisë Socialiste për t’u ngjitur drejt majave të administratës publike. Ekujvalenti demokrat është Sekretarja. Në disa […]