Ignorance as a bar to representation

Dr. Mustafa BAJRAMI

 

IGNORANCE AS A BAR TO REPRESENTATION

Dr. Mustafa Bajrami

Dr. Mustafa Bajrami

Shkrimi më poshtë flet për historikun e zgjedhjeve, për rëndësinë e tyre ne jetësimin e demokracisë, për vet-mashtrimin e diktatorëve dhe për rrezikun e kandidimit të njezërve që injorancën e kanë kapelë mbi kokë. Këtu nuk është shkruar për sistemin e çuditshëm të zgjedhjeve në Bashkësinë Islame të Kosovës, për te, do të flasim një javë më vonë…!

*********

Zgjedhjet janë një proces i zgjedhjes së përfaqësuesve apo zyrtarëve të lartë nga njerëzit që kanë të drejtë vote. Në të gjitha shoqëritë ku raportet e brendshme (ekonomike, sociale, politike e fetare) janë më pak ose më shumë demokratike, zgjedhjet janë formë e rregullt e përzgjedhjes së atyre që në mënyrë legjitime do të bartin funksione dhe detyra me rëndësi. Dallojnë nga format e tjera të nominimit, të ngritjes së dorës me rastin e propozimit, aklamacionit, të emërimit sipas autoritetit apo të trashëgimisë së fronit.

Në sferën politike zgjedhjet si proces i rregullt demokratik jo rrallëherë ndërlidhen me zhvillimet politike dhe të qeverisë përfaqësuese. M. Weber përmend raportet e thella mes zgjedhjeve, vlerave të demokracisë dhe vullnetit të lirë. Sipas tij, liria është ekzistente atëherë kur jemi të lirë të zgjedhim mes dy alternativave, ndaj zgjedhjet e lira demokratike janë një akt par excellence dhe ligji esencial i demokracisë.

Historia e zgjedhjeve

Në antikë zgjedhjet mbaheshin vetëm për funksione të larta. Në Romën e vjetër, deri në vitin 107 p.e.s. qytetarët zgjidhnin përfaqësuesit e vet me sistem të hapur, më vonë filluan me vota të fshehta. Në Mesjetë, praktika e zgjedhjeve ishte shumë e kufizuar dhe e kushtëzuar nga procedura të vështira ndërsa hedhja e zarit ka qenë njëra ndër metodat më të shpeshta. Sa i përket vendeve të botës, sidomos të Azisë dhe Afrikës, përveçse në rrafshe filozofike, shumë pak materiale disponohen në lidhje me rregullimin shoqëror të atjeshëm. Është detyrim kombëtar të hulumtohen segmente të cilat do t’i hyjnë në punë kombit  tonë, për të mësuar dhe për të përfituar nga përvojat e tyre. Bota për ne mbetet ende thesar i pazbuluar.

Në nr. 4 të revistës “URA” (e cila botohet në Tiranë), organ i Qendrës Shqiptare për Studime Orientale të cilin e udhëheq me mjaft sukses orientalisti Ermal Bega, është botuar një shkrim nga Murad. W. Hofmann, i cili bënë një pasqyrim interesant të qeverisjes në shtetin islam. Sipas tij, shteti i Medinës ishte një republikë federale, jo mbretëri. Muhammedi a.s. e kishte mohuar kurorën mbretërore. Ai nuk bëri asnjë përpjekje për të vendosur pushtet në duart e fëmijëve të tij, përfshirë dhe Fatimen. Në atë kohë nuk kishte asnjë republikë ekzistuese, por kishte vetëm mbretër dhe perandorë. Pavarësisht se Muhammedi a.s. ishte i dërguar i Allahut, ai nuk e drejtoi komunitetin e tij si një autokrat. Vendimet politike që merrte, dilnin nga shur’a (këshilli federal ligjdhënës). Federata e Medinës e themeluar nga fiset të cilat më parë vepronin si shtete të pavarura është përgjigja se shteti islam ishte një lloj konfederate e jo mbretëri e centralizuar, përfaqësuesit e së cilës zgjidheshin me vota të lira. Ibn Tejmije në “Qeverisja në Islam” kishte pranuar përfundimin se parimi i ligjit është më i rëndësishëm sesa parimi i caktimit të përfaqësuesit të Zotit. “Zgjedhjet kanë rëndësi për aq sa ofrojnë mundësinë e zbatimit të dispozitave të fesë. Islami mund të mbijetojë pa një halif, por jo pa sheriat”, thoshte ai.

Në Europën më të re, zgjedhjet ndërlidhen me themelimin e parlamentit në Angli. Shenjat e para të zgjedhjeve në kuptimin e përgjithshëm vërehen në vitin 1254. Atëbotë, Henri III kishte ftuar nga dy përfaqësues prej secilit grupim shoqëror për të marrë mbështetjen për luftë kundër gjermanëve. Pas shumë shekujve, në vitin 1832 sendërtohet Ligji mbi Reformën nga ku fillon epoka e zgjedhjeve në kuptimin që njohim sot. Përgjatë shek. 19, me përparimin demokracisë avancohej edhe vetëdija për zgjedhje ku deri atëherë merrnin pjesë vetëm meshkujt. Lufta e gruas për barazi me meshkujt dhe për pjesëmarrje të barabartë në zgjedhje vazhdoi edhe në shekullin 20. Lëvizjet feministe në Angli dhanë të kuptohet se pozita e gruas atje ishte e rëndë. Nga fundi i shek. 19, Xh. S. Mill doli me kërkesën e tij tepër trimëruese për ndalimin e të pashkolluarve për kandidim në funksione politike. Injorantët në pushtet janë të rrezikshëm për interesat kombëtare – thoshte ai. Motoja e asaj ndalese ishte:“Ignorance as a bar to representation” (Padituria është pengesë për përfaqësim). Matanë Atlantikut, vetëm pas luftës qytetare të vitit 1860 fillon epoka e zgjedhjeve të lira të cilat do të luajnë rol vendimtar në demokracinë amerikane.

Ndodhë shpesh që zgjedhjet janë përcaktime mes opsioneve që asnjëri të mos jetë më i pranueshmi për qytetarët. Në vitet 30 të shek. 20, në Italinë fashiste organizoheshin zgjedhje, por, sa vlenin ato kur në lista figuronin vetëm emra të përzgjedhur nga korporatat fashiste. Në diktaturat dhe demokracitë popullore zgjedhjet me karakter të “pjesëmarrjes masive” bëheshin sa për sy e faqe. Të këtij karakteri ishin ato në sistemet totalitare të vendeve arabe. Në listat zgjedhore figuronte vetëm emri i presidentit kurse si opsion ishin dy fjalë: PO ose JO. Është interesante që pozicioni i diktatorëve të zgjedhur në këtë mënyrë është më i fortë se pozicioni i diktatorëve të hapur. Diktatori “i zgjedhur” thirret në “nevojën” e qytetarëve për të dhe në domosdoshmërinë e “zgjedhjes” së tij.  Arsyetimi se po humbi ai, kaosi në shoqëri është i paevitueshëm ndërsa tërheqja nga gara është “tradhti ndaj votuesve” është moto e vetëmashtrimit të tyre.

Demokracia dhe zgjedhjet

Në shoqëritë demokratike zgjedhjet janë të domosdoshme por jo kusht i mjaftueshëm për ekzistimin e demokracisë. Është e pamundur për demokracinë e mirëfilltë të mos ketë zgjedhje të rregullta. Zgjedhjet janë të rëndësishme për socializmin e politikës, për kulturën politike, ato janë tregues i mirë i vetëdijes politike të një shoqërie. Fushatat, prezantimi i programeve dhe kandidatëve, tubimet zgjedhore dhe veprimtaritë propagandistike etj., janë dëshmi e zgjedhjeve që tregojnë performancën demokratike në vetëdijen e shoqërisë.

Kuptimi demokratik i zgjedhjeve shprehet nëpërmjet mundësimit që gjendja reale e shoqërisë me gjithë tendencat demokratike të jenë të përfshira në real-politikën e shoqërisë. Sipas kësaj tendence, as grupet që nuk janë shumicë nuk duhet të mbeten jashtë proceseve politike. Në fakt, qeveria e dalë nga zgjedhjet, nuk bënë të jetë aq e lirë sa të mos përfillë zërin e pakicës (opozitës). Zgjedhjet reflektojnë interaktivitetin demokratik të bashkëpunimit mes qeverisë dhe shoqërisë. Askush nuk duhet të mbetet plotësisht i pa rol, i ruajtur nga kritikat dhe pa përgjegjësi. Formë e mirë e mundshme e demokracisë është tejkalimi i paprekshmërisë së funksionarëve.

Teoritë mbi zgjedhjet

Koncepti bazë i zgjedhjeve është zgjedhja e pushtetit (teoria instrumentaliste). Etatizmi dhe elitarizmi është shah-damari i kësaj teorie. Sipas saj, pushteti është më i rëndësishëm se njerëzit që përbëjnë shtetin dhe pushtetin. Mbështetja që duhet t’i jepet pushtetit është e domosdoshme. Zgjedhjet mbahen për të justifikuar kuptimin metafizik “pushteti mbi shoqërinë” i cili është themeli i legjitimitetit të tyre.

Kjo teori mbështet format organike të shtetit dhe shoqërisë, pranon primatin e tërësisë mbi pjesët përbërëse të saj si dhe rrymat totalitare/autoritare të mendimit politik. Teoritë instrumentaliste e kanë zanafillën tek mbrojtja e doktrinave liberale dhe neo-liberale (T. Hobs). Individualizmi dhe posesivizmi ekstrem shpeshherë përfundojnë me kundërthënie të interesave dhe për t’u mbrojtur ndjehet nevoja për centralizimin politik të shtetit. Xh. Loku këtë e quan properties of state. Sipas instrumentalizmit shpesh dhe në mënyrë të papritshme etatizmi përzihet me liberalizimin ndërsa shteti i së drejtës me absolutizmin dhe me totalitarizmin.

Zgjedhjet janë shprehje e vullnetit të qytetarëve për t’u arritur konsensusi mes tyre dhe pushtetit, democracy by consent (teoria funksionaliste). Fryma e saj vërehet në të ashtuquajturat teori të marrëveshjeve në të cilat kuptimi i zgjedhjeve përcaktohet nëpërmes vendosjes së baraspeshës mes pushtetit dhe shoqërisë.

Teoria demokratike është koncepti radikal që mbështet premisën “shoqëria mbi shtetin dhe politikën”. Sovraniteti demokratik konstituiv i popullit është bazë në bashkësinë politike ku zgjedhjet janë mjet jo në duart e pushtetit por armë në duart e shoqërisë. Atributi kryesor i kësaj demokracie është përgjegjësia e të zgjedhurve e ndërlidhur në mënyrë demokratike me trupin zgjedhor, i cili, sipas terminologjisë së Aristotelit është “tërësia qytetare”. Në sistemet anglosaksone, sidomos në Angli ku zgjedhjet kanë një traditë më të gjatë, ekziston një ndjeshmëri sa i përket baraspeshimit mes nevojës për pjesëmarrje në zgjedhje dhe ruajtjes së privatësisë dhe interesit të qytetarëve.

Rëndësia e kandidimit

Në çdo sistem zgjedhor, kandidimi, nominimi dhe vërtetimi i kandidatëve është njëri ndër problemet kryesore. Nëse përgjatë këtij procesi nuk respektohen rregullat demokratike apo nëse nuk përzgjidhen emra që e meritojnë, në fazat në vijim, demokracia dëmtohet ndërsa qytetarët do të paguajnë faturën e kandidimit të gabueshëm. Për shkak të rëndësisë së kandidimit në rrjedhën përfundimtare të zgjedhjeve si dhe karshi manipulimeve ku përgjatë procesit të kandidimit janë të mundshme, është me rëndësi të sigurohet një rregullore e qëndrueshme e cila mundëson zhvillimin demokratik të zgjedhjeve.

Është praktikë që partitë politike të propozojnë kandidatët sipas normave të veta, sipas preferencave të liderit të partisë ose sipas pozitës së kandidatit në hierarkinë partiake (kriteret meritokratike apo “shërbimi” si arsye për promovim). Nga ana tjetër, ajo që votuesve u intereson nuk janë “kriteret”, por morali dhe puna e mëtutjeshme e kandidatit. Në fakt, në praktikë, është shumë e vështirë të kënaqen në të njëjtën kohë edhe kandidatët edhe votuesit, sepse kjo nuk varet vetëm nga konstrukti i sistemit zgjedhor, por edhe nga karakteri i partisë, pozita e anëtarëve të partisë në raport me udhëheqjen e saj dhe nga marrëdhëniet politike dhe morali i tyre.

Sa janë zgjedhjet një zgjidhje?

Nëse ato organizohen mirë, nëse kandidatët janë të nivelit për të përfaqësuar, nëse fituesit mbajnë premtimet e tyre dhe i përkushtohen punës me njerëzishmëri, po, ato janë zgjidhje. Përndryshe, në një vend si Kosova, ato do të ishin një humbje kohe, mundi dhe djerse të qytetarëve.

Ky shkrim është botuar në gazetën Zëri me datë 05. 10. 2013.

Vënë nën: Mesele kombëtare Tagged: Aristoteli, Ermal Bega, Murad Hofmann, revista “URA”, Serbia, Tirana, zgjedhjet në Kosovë

INTERVISTA/Flet Prof. Dr. Bashkim Kuçuku: Tahsini u caktua drejtor i Universitetit të parë në Stamboll

Albert ZHOLI

INTERVISTA/FLET PROF. DR. BASHKIM KUÇUKU: TAHSINI U CAKTUA DREJTOR I UNIVERSITETIT TË PARË NË STAMBOLL

Hoxhë Tahsini është në krye të dijetarëve të rrallë

Ai rikonstruktoi programin mësimor sipas mundësive të kohës në një mënyrë që binte ndesh me rregulloren
Hoxhë Hasan Tahsini

Hoxhë Hasan Tahsini

Hasan Tahsini, shkencëtar dhe dijepërhapës enciklopedist, është një figurë, që edhe sot, pas 200 vjetësh nuk është përsëdytur, në përmasa të tilla, në historinë e kulturës shqiptare. Megjithëse dijet e shumëllojshme i ushtroi, kryesisht, larg atdheut dhe jo në dobi të gjindjes së vet shqiptare, ndihmesat kombëtare janë të shquara. Sami Frashëri, në kujtimet e tij, ka shkruar “I ndjeri Hoxhë Tahsin ishte një nga ata njerëz të mëdhenj që qindvjeçarët dhe kohët (epokat) i nxjerrin rrallë dhe me vështirësi.1

Vepra dhe veprimtaria e tij ka dy përmasa:
1. Përmasa universale, gjithënjerëzore, e përbërë nga afrimi dhe integrimi/ndërfutja e kulturës, dijeve dhe shkencave perëndimore europiane në ato aziatiko- afrikane lindore.
2. Përmasa shqiptare, kombëtare.
Si një njohës i mirë i figurës së rij, çmund të na thoni për figurën e Hasan Tahsinit në kontekstin historiko-shoqëror?
Në rrafshin historik shqiptar është koha, kur shqiptarët jetonin në Perandorinë Osmane, me vetëdije kombëtare të përhumbur, në prag të Rilindjes dhe në periudhën e parë të saj. Në rrafshin e Perandorisë Osmane, është koha, kur ndjehej pesha e rëndë e prapambetjes dhjetra shekullor dhe e krisjeve  të pleqërisë së fundme, si dhe nevoja e emancipimit shkencor dhe qytetar europian, ndonëse ende nuk ishte e aftë ta kryente.
Në rininë e tij, për dhuntitë e shquara intelektuale, Hasan Tahsini ishte mes nxënësve të grupit të parë që u dërguan posaçërisht për të studiuar në Francë dhe prej andej të sillnin botëkuptimin, dijet, shkencat dhe kulturën europiane. Ai e kreu këtë mision mësëmiri përtej çdo parashikimi dituror dhe përtej formimit të shoqërisë osmane të atëhershme.
I formuar fillimisht si hoxhë, me dije dhe kulturë islame lindore, i mbiformuar me dijet dhe shkencat perëndimore europiane, pikërisht, në Universitetin e Sorbonës, në Paris të Francës, një nga universitetet më të përparuar e më të njohur në kontinent, ku punoi disa vjet në Observatorin e vëzhgimeve të kozmosit,veprat e tij, «Historia e qenies ose e krijimit», ndër dijet më të vështira, të abstraksioneve më të lartë, «Sekretet e ujit dhe të ajrit», «Psikologjia», të gjetura, dhe të tjera të humbura, janë përpunim dhe përhapje e dijeve filozofike, shkencave të natyrës, matematikës, astronomisë, psikologjisë, në Perandorinë Osmane. «Ndër ne, ka shkruar Sami Frashëri, gjenden dijetarë në lëmin e dijeve antike dhe në lëmin e dijeve të reja, po nuk gjenden njerëz që të zotërojnë së bashku këto dy grupe; janë shumë të paktë. Ja pra, Hoxhë Tahsini është në krye të  këtyre dijetarëve të rrallë. Ai, përveçse zotëronte së bashku dijet edhe shkencat e këtyre dy grupeve, po nuk kishte as shembëllim (krahasim). Prandaj unë besoj se njerëzit tanë të ditur, intelektualët, nuk do të preken kur do të mëtoj (pretendoj) që në atdheun tonë (Perandorinë Osmane, sqarimi ynë) në këtë qindvjeçar titullin «savant»/i ditur (sqarimi ynë) nuk e meriton askush tjetër, përveç Hoxhë Tahsinit. Në të vërtetë ai njeri që mëton për këtë titull, duhet të zotërojë të gjitha shkencat dhe dijet e zbuluara dhe të njohura, si edhe duhet të ketë aftësi të thella dhe të gjera në këtë drejtim. Hoxhë Tahsini zotëronte jo vetëm të gjitha dijet dhe shkencat që ishin zbuluar e njohur që në kohën e Ibn-i Sinës, po njëkohësisht ai kishte dijeni të gjera edhe në lëmin e dijeve dhe shkencave të reja; kështu ai me të drejtë e meriton këtë titull.» 2
Arritjet e shkencave europiane, që përhapi dhe lëvroi, si dhe dijet lindore, janë vlera universale për të gjithë, pavarësisht nëse i përkasin qytetërimit europian, aziatik, afrikan, krishterimit apo islamizmit. I ndodhur në pikën kohore nyje të afrimit të shkollave të Lindjes me ato të Perëndimit, Hasan Tahsini nisi të gjejë përbërësit plotësues dhe të përpunojë ndërkomunikimin mes tyre, duke i ngritur vlerat e secilës në rrafshin universal.
«Donte, shkruan Sami Frashëri edhe për këtë anë të rëndësishme të botëkuptimit të tij, mbarë njerëzimin, të cilin e shikonte dhe e quante si një familje të përbashktë. Të gjithë njerëzit i shikonte si vëllezër të një fisi dhe të një gjaku. Mërzitej nga ndasitë që ishin ndërmjet njerëzve dhe nga grupimet e dallimet e tyre. Mendonte e pranonte se njerëzimi në tërësi ka shumë nevojë për përmirësime të gjendjes së tij dhe për qytetërim. Të gjitha lutjet në zemrën e tij të pastër i përkisnin mbarësisë dhe dobisë së njerëzimit. Shkallën dhe gjendjen e qytetërimit të evropianëve e njihte fare mirë, po nuk e kënaqte dhe nuk e pëlqente çdo gjë të tyre. «Ata, thoshte, janë më të përparuar se sa ne, por ende kanë shumë të meta dhe shumë nevoja» 3  Përpjekjet për t’i afruar dhe ndërfutur/integruar mes tyre këto dy kultura, e zgjerojnë mjaft përmasën e saj universale me një lëndë të thellë humanizmi mbarënjerëzor. Duke qenë në shkallare të tilla, kaq të larta, u zgjodh rektor i universitetit të parë në Perandorinë Osmane.
Po intelektualët turq çfarë kanë shkruar për të?
Në tekstin «Historia e shtetit, shoqërisë dhe e qytetërimit osaman», shkruar vitet e fundit nga një grup i madh autorësh turq, për Hasan Tahsinin janë edhe këto  radhë : «Zyrtarisht, universiteti osman u formua më 1869 sipas një dekreti perandorak… dhe u hap në shkurt 1870 në një ceremoni madhështore të pritur nga kryeveziri Ali Pasha, ministri i Arsimit Safvet Pasha dhe zyrtarë të tjerë të lartë shtetërorë. Tahsin Efendiu (Hoxha Tahsin), i cili kishte dhënë mësim në Shkollën Osmane në Paris në vitin 1857, u caktua drejtor… Ai rikonstruktoi programin mësimor sipas mundësive të kohës në një mënyrë që binte ndesh me rregulloren.» 4
Sami Frashëri sqaron konfliktin dhe pasojat që ranë mbi Hasan Tahsinin. «U emërua rektor i universitetit, por u pushua për shkak se përdori në një rast, gjatë një mësimi të përgjithshëm, një shprehje të keqkuptueshme» 5  
Mendimi i hoxhallarëve dhe i emisarëve të tjerë fanatikë nuk i pranoi shkencat e reja europiane, i quajti ato kundërfetare, dhe Hasan Tahsini u shpall heretik. Zyrtarët u detyruan ta ndëshkojnë rëndë, duke e larguar nga detyra. Sami Frashëri, që e kishte njohur nga afër dhe e dinte të vërtetën e paraqet kështu shkakun dhe gjendjen e tij të mëpasme: «Ndonëse pësoi një ndëshkim si atë që pëson shumica e shkencëtarëve, meqë ishte nga ata që shkojnë deri në mohimin e fesë, u mjaftua pas kësaj vetëm me rrogën që merrte për gradën shkencore që mbante, duke zgjedhur për banesë dhe vend për dhënie mësimi një shkollë të vogël të braktisur përballë Portës së Lartë.» 6
Këtë mision dijepërhapës, në mënyrë institucionale, e kreu vet Sami Frashëri, ish nxënës, mik i afërt e pasues i tij, sidomos me veprat enciklopedike në turqisht.
A njihej në Europë Hasan Tahsini?
Vite më vonë, deri në ditët e sotme, kolegjet dhe universitet europiane dhe universitetet vendase të europianizuara i ndërruan kahjen e zhvillimit Turqisë, kulturës, arsimit dhe shkencave të saj, drejt afrimit dhe ndërfutjes/integrimit të saj në Europë, atë që filloi Hasan Tahsini i ndëshkuar.
Vepra e tij emancipuese ka qenë në konflikt me formimin dituror dhe mjedisin e Stambollit, ku jetonte, tabloja e përmbledhur e të cilit, do të ishte kjo: një zhvillues dhe përhapës i shkencave moderne europiane përballë Perandorisë së madhe Osmane tepër të prapambetur. Përfundimi: duke qenë e papërgatitur për ta mirëpranuar dhe përdorur, me sa mundi, ajo e pengoi, ndaloi dhe  zhduku pjesën më të madhe të saj.
Po për përmasat e tij kombëtare shqiptare, si do t’i cilësonit?
Edhe pse veprimtarinë kombëtare e filloi më vonë, dhe është me shtrirje më të vogël, ajo është themeli, sepse lidhet me qenien shqiptare.
Më i madh në moshë, ai është mësuesi i rilindasve më të rëndësishëm, Naim e Sami Frashëri, nisjator veprimtarish atdhetare dhe bashkëpunëtor me Kostandin Kristoforidhin, Jani Vreton, Pashko Vasën, etj, sidomos për krijimin e alfabetit të shqipes. Ishte kundërshtar i vendosur, me argumente shkencorë për të mos marrë alfabetin arab, sepse, nuk i përshtatej shqipes, nuk e shprehte tërë gjerësinë dhe pasurinë e saj. Për të duhej një alfabet i përgjithësuar, një lloj i pranueshëm, si për muhamedanët, që e kishin Kuranin në arabisht, ashtu edhe për të krishterët, ortodoksët, që e kishin Biblën në greqisht, dhe katolikët, që e kishin në latinisht. Ndryshe nga nisjatorët e tjerë, dhe për të shmangur grindejt përçarëse të shqiptarëve, që anonin nga njëri ose tjetri alfabet, sipas feve dhe formimit të tyre kulturor, krijoi një alfabet krejt të veçantë, me  shenja origjinale. Deri sot nuk ka patur të dhëna të jetë përdorur, për shkak të vështirësisë së prodhimit të shkronjave për shumëfishimin e teksteve. Studiuesi Niko Stillo, njohës i padiskutuar i alfabeteve të shqipes, sidomos të Jugut, jep mendimin, se alfabeti i tij është përdorur në përkthimin e «Dhiatës së Re» në dialektin çam, nga prifti i Paramithisë, Angjelos Çaços, po nga Çamëria,  kushuri i Vasiliqisë, gruas së Ali Pasha Tepelenës, cili arriti të bëhej edhe Patriark Ekumenik në Stamboll,  adhurues e mik i Hasan Tahsinit, mësues, në « Zosimea» të Janinës, i Naim dhe Sami Frashërit.

A ka ardhur ndonjëherë në Shqipëri? A ka dokumenta se çfarë aktiviteti kryente kur vinte në Shqipëri?

Në atdhe, ku kthehej herë pas here me mision të vetëcaktuar, ndofta, ishte i pari që nisi të gjallërojë vetëdijen kombëtare, t’i afrojë e organizojë bashkatdhetarët  për të kërkuar lirinë. Për përkushtimin dhe sakrificat e tij të larta është shumë domethënës një dokument, thuajse, i panjohur në historiografinë shqiptare. Nënkonsulli anglez  në Janinë, B. Qiprioti, më 1874, njoftonte ambasadën angleze në Stamboll: «Kam nderin të njoftoj shkëlqesinë tuaj, se guvernatori i përgjithshëm i Janinës, i cili po udhëton prej katër javësh në krahinën e juridiksionit të vet, ka kapur në Delvinë një myslyman shqiptar, të quajtur Hasan Tahsin Efendi dhe e ka dërguar atë me një roje prej dymbëdhjetë çaushësh në Janinë; ai ka mbërritur këtu më 17 të këtij muaji. Autoritetet nuk e futën atë në burgun e përbashkët, por në një kazermë, ku e mbajnë të mbyllur me rreptësi, duke ndaluar çdo njeri që të mos e shohë ose të mos flasë me të.

Ky person është vendas nga një fshat në krahinën e Filatit; më parë u ka mësuar në Paris turqishten të rinjve, që qeveria osmane i kishte dërguar për të studiuar atje. Më vonë, pasi udhëtoi nëpër Itali, ka ardhur prej andej në Shqipëri, ku nën pretekstin  se po mblidhte lëndë për një gramatikë dhe një fjalor të shqipes, u ka predikuar lirinë kombëtare bashkatdhetarëve dhe ka regjistruar cilindo që përqafonte projektin e tij: të punojnë për lirinë e vendit të tyre dhe të ngrenë një principatë ose një demokraci shqiptare. Pasuesit e tij mund të jenë në numër shumë të madh në Shqipërinë e epërme dhe të poshtme, madje edhe në Stamboll.» 8
Në këtë dokument del në disa role njëherësh, që është edhe portreti i tij i njëmendët: në rolin e gjuhëtarit të shqipes, duke mbledhur lëndë  për fjalor dhe gramatikë; në rolin e përhapësit të idesë për lirinë kombëtare dhe të organizatorit të shqiptarëve, në Veri dhe në Jug, për një principatë, d.m.th., një lloj shteti demokratik, disa vjet para Lidhjes Shqiptare të Prizrenit. Atë që bëri gjerësisht më vonë Abdyl Frashëri, dhe udhëheqës të tjerë të Lidhjes së Prizrenit, e pati filluar Hasan Tahsini.
Bibliografi, shënime:
1. Libri “Hoxhë Hasan-Tahsin Efendiu”, përgatitur nga Ibrahim Daut Hoxha, Instituti Shqiptar i Mendimit dhe i Qytetërimit Islamik, Tiranë, 1998, faqe 65.
2.  Po aty, faqe 66.
3. Po aty, faqe 68-69.
4. «Historia e shtetit, e shoqërisë dhe e qytetërimit osman», “Instituti Shqiptar i Mendimit dhe Qytetërimit Islam”, Tiranë 2009, Volumi 2, faqe 467-468.
5. Laurant Bicaj  «Profesor Hasan Tahsini», vëllimi 2, «West Print», Tiranë, 2009, faqe 336.
6. Po aty, faqe 366.
7. Niko Stylos “Angjelos Çaços, i shpërfilluri i historisë shqiptare”, “Shqip”, 200?.
8. Libri «Hoxhë Hasan-Tahsin Efendiu», përgatitur nga Ibrahim Daut Hoxha, «Instituti Shqiptar i Mendimit dhe i Qytetërimit Islam», Tiranë, 1998, faqe 135-136, dokument i gjetur prej Xhevat Lloshit.

Vënë nën: Shqiptarët e famshëm, Shqiptarët në Orient, Shqiptarët në Turqi Tagged: ali pasha, Hoxhë Hasan Tahsini, Sami Frashëri, Stambolli, Turqia, universiteti i parë

A është i drejtë debati mbi sistemin fiskal?

Xhabyni Shqipëria është një vend sa i vogël aq edhe poteremadh, tenton të prodhojë lajme edhe pse nuk ka kapacitetin për t’i brendësuar ato. Një ndër këto lajme ka filluar të jetë edhe ai mbi debatin mes mbështetësve të taksës progresive dhe asaj të sheshtë, në fakt lajm nuk përbën ngjarja se në vendin tonë […]

LAJME PËRTEJ DETIT

Dy lajmet që erdhën nga Tirana, në fillim të dhjetorit, ishin direkt të lidhura me realitetin italian. I pari kishte të bënte me diplomën universitare të Renzo Bossi-t, i dyti me emisionin “AKrasta Show” të televizionit shqiptar Agon Tv. Në të vërtetë, lajmi i parë nuk ishte i padëgjuar për publikun. Skandali i djalit të […]

Historia e kinematografisë iraniane

Shahrouz FALAHATPISHEH

 

HISTORIA E KINEMATOGRAFISË IRANIANE

Shahrouz Falahatpisheh

Shahrouz Falahatpisheh

Përmbajtja e artikullit:

» Kinemaja e hershme iraniane

» Pas vitit 1953

» Periudha pas Revolucionit Islamik të vitit 1979

» Festivali i Filmit Fajr

» Festivali ndërkombëtar i filmit për fëmijë dhe të rinj i Isfahanit

» Çmimet e kinemasë iraniane

» Çmimet ndërkombëtare për kinemanë iraniane

Kinemaja e hershme iraniane
Kinemaja kishte vetëm 5 vjet që kishte lindur kur ajo u shfaq dhe në Iran në fillim të shekullit të 20-të. Producenti i parë i filmit iranian ishte Mirza Ebrahim Khan Akkas Bashi, fotografi zyrtar i Muzaffer al-Din Shah, sundimtari i Iranit nga viti 1896-1907. Në vitin 1904, Mirza Ibrahim Khan Sahhafbashi hapi teatrin e parë në Teheran pasi Mirza Ebrahim Khan, edhe shumë producentë të tjerë si Russi Khan, Ardeshir Khan, dhe Ali Vakili u përpoqën të ngrinin teatro filmi të reja në Teheran. Deri në fillim të viteve 1930, kishte vetëm 15 teatro në Teheran dhe 11 në provincat e tjera.

Në vitin 1925, një kineast armeno-iranian, Ovanes Ohanian, vendosi të themelonte shkollën e parë të filmit në Iran. Brenda 5 vjetëve ai arriti të drejtonte sezonin e parë të shkollës nën emrin “Parvareshgahe Artistiye cinema” (Qendra e mësimit të artit).

Pas vitit 1953
Me ngritjen e disa kompanive producente dhe me rritjen e interesit për kinemanë, patëm një lulëzim të kësaj të fundit. Megjithatë, fatkeqësisht, fokusimi në nxjerrjen e fitimeve nga investimet në fushën kinematografike si dhe situata politike e Iranit pas grushtit të shtetit, i cili kufizoi lirinë, që është faktori kryesor përsa i takon rritjes kulturore, bëri që kinemaja iraniane të prodhonte kryesisht filma të rëndomtë dhe me buxhet të vogël, të cilët formuan traditën e filmit iranian të asaj kohe. Në vitet në vazhdim, prodhuesit e filmave si për shembull Samuel Khachikian, Hooshang Kavoosi, Parrokh Ghaffari, Ebrahim Golestan, Masuod Kimiai, Dariush Mehrjooie, Fereidoon Rahnama dhe Ali Hatami inspiruan një trend të ri kulturor në kinemanë iraniane, e cila deri diku ishte jashtë frymës së traditës popullore.

Periudha pas Revolucionit Islamik të vitit 1979
E rrethuar nga çrregullimi i krijuar nga përmbysja e madhe dhe mosekzistenca e rregullave të rrepta kinemaja iraniane u gjet në një kaos tërësor . Mbas vitit 1983, kur tematika e filmave e bë në përputhje me vlerat dhe normat e postrevolucionit, skenat e dhunës dhe të seksit mbetën jashtë kinemasë iraniane. Për më tepër, në sajë të konfiskimit të shumë kinemave dhe kompanive të prodhimit të filmave dhe të vënies së tyre nën kontrollin e shtetit, fitimi i kësaj industrie nuk ishte aq i rëndësishëm sa më parë. Të gjithë këta faktorë çuan në ngritjen profesionale të producentëve iranianë, si për shembull edhe të atyre të viteve 70 si Kiarostami, Beyzaie, Mehrjooie, të cilët patën një impakt mjaft pozitiv në industrinë e filmit iranian. Pavarësisht nga kufizimet, regjisorët iranianë prodhuan filma të cilët patën një jehonë ndërkombëtare dhe fituan  admirimin e kritikëve botërorë. Në atë periudhë, regjisorë të rinj si Mohsen Makhmalbaf, Ebrahim Hatamikia, Ja’afar Panahi, Rakhshan Banietema’d, Majid Majidi, dhe Abolfazl Jalili, ku secili hyri në historinë e kinemasë me origjinalitetin dhe orientimin e tij të ndryshëm nga tjetri, fituan një eksperiencë të gjerë dhe përdorën shumë elemente të ndryshme kinematografike dhe ku rolin i tyre për zhvillimin e këtyre elementeve ishte jetik.

Një faktor tjetër, i cili kontribuoi në rritjen e interesit të shikuesit për kinemanë iraniane dhe që ndikoi drejtpërsëdrejti në rritjen e saj ishte mbajtja e festivalit të përvitshëm të Bahman (në Janar), i njohur ndryshe si Festivali Ndërkombëtar i Filmit Fajr.

Festivalet e filmit në Iran kanë një histori më të hershme, e cila daton diku nga fundi i viteve 50. Festivali i Parë i Filmit Ndërkombëtar i Teheranit, u çel në Prill të vitit 1973. Megjithëse festivali nuk arriti kurrë lartësinë e festivaleve të Kanës ose të Venecias, ai u bë i njohur dhe u klasifikua si festival i shkallës së parë “A”. Ai pati një reputacion të madh dhe në të morën pjesë regjisorë të mëdhenj me famë botërore. Filmat e regjisorëve të mëdhenj botëror si Francesco Rosi, Grigori Kozintsev, Alain Tanner, Pietro Germi, Nikita Mikhalkov, Krzysztof Zanussi, Martin Ritt fituan çmimet e festivalit.

Festivali i Filmit Fajr
Festivali i Filmit Fajr ka filluar të zhvillohet që nga viti 1983, me synimin për t’u kthyer në shfaqjen më të magjishme dhe spetakolare të mundshme. Ai pati një background po aq të fuqishëm sa Festivali Ndërkombëtar i Teheranit dhe synonte të mbetej po aq i rëndësishëm. Megjithëse, ky festival nuk konsiderohet si një nga festivalet më të mira, ai ka qenë tepër i suksesshëm përsa i takon politikave dhe modeleve të kinemasë së ardhshme iraniane.

Në vitet e para të tij, kishte një seksion mbi konkurrimin e filmave profesionalë dhe amatorë (8 mm, 16 mm). Që nga viti 1990, ka pasur dhe një seksion për filmin ndërkombëtar. Gjithashtu në festival kishte dhe një konkurrim për reklama, postera dhe reklama filmash. Në vitin 2005, festivalit iu shtua dhe konkursi për filmin aziatik si dhe ai i filmit shpirtëror. Çmimi i madh është ai i quajtur “Crystal Simorgh”.

Festivali ndërkombëtar i filmit për fëmijë dhe të rinj i Isfahanit
Ky festival zhvillohet duke filluar që nga viti 1985. Në tri vitet e para, ai ishte pjesë e Festivalit të Filmit Fajr. Në vitet 1988 deri 1989, ai u zhvillua në Teheran dhe që nga viti in 1996, u vendos në Kerman. Në festival konkurronin dhe video e filma kombëtarë dhe ndërkombëtarë.  Çmimi i madh ishte “Golden Butterfly” (Flutura e artë).

Çmimet e kinemasë iraniane
Në 12 shtator, ditën e kinemasë iraniane, në Pallatin e Kinemasë (House of Cinema) mbahet ceremonia vjetore e ndarjes së çmimeve. Në vitin 2006, u nderua regjisori i madh Akira Kurosawa.
– 2006  Filmi më i mirë: Udhëkryq (Crossroad)- me regjisor Abolhassan Davudi
– 2005  Filmi më i mirë: Sa afër, sa larg (So Close, So Far)- me regjisor  dhe  producent Reza Mir-Karimi.

Çmimet ndërkombëtare për kinemanë iraniane
Më poshtë po ju paraqesim një listë me çmimet e mëdha dhënë kinemasë iraniane nga festivalet më prestigjioze:

Kanë
Prezantimi i parë i kinemasë iraniane në Kanë, i takon vitit 1991 me “Shtigjet e dashurisë” (In the alleys of love) me regji të Khosrow Sinai dhe në vitin 1992 me “Jetë dhe asgjë tjetër” (Life and nothing more) me regji të Abbas Kiarostami, të prezantuar në festivalin iranian.
– Palma e Artë: Abbas Kiarostami (1997)
– Çmimi i Jurisë: Marjane Satrapi (2007)
– Çmimi i Jurisë: Samira Makhmalbaf (2000 & 2003)
– Kamera e Artë: Mohsen Amiryoussefi (2004), Hassan Yektapanah (2000), Bahman Ghobadi (2000), Jafar Panahi (1995)

Venecie
– Luani i Artë: Jafar Panahi (2000)
– Luani i Argjendtë: Abolfazl Jalili (regjia më e mirë-1995), Abbas Kiarostami (Çmimi i Madh i Jurisë 1999), Babak Payami (regjisori më i mirë -2001) Berlinale
– Ariu i Artë: disa nominime
– Ariu i Argjentë: Reza Naji (2008), Jafar Panahi (2006), Parviz Kimiavi (1976), Sohrab Shahid Saless (1974).

Lokarno
Filmi i parë iranian që mori çmim në festivalin e Lokarnos ishte “khaneie doost kojast” me regji të Abbas Kiarostami (1989).
– Leopardi i Artë: Saman Salvar (2006), Abbas Kiarostami (2005), Jafar Panahi (1997).
– Leopardi i Argjendtë:  Hassan Yektapanah (2004), Abolfazl Jalili (1998),
Londër.
– Trofeu Sutherland: Marjane Satrapi (2007), Siddiq Barmak (2003), Samira Makhmalbaf (1998).

San Sebastian
– Guaska e Artë: Bahman Ghobadi (2004 & 2006).
– Guaska e Argjentë: Niki Karimi (1993).

FIPRESCI
– Çmimi i Madh: Jafar Panahi (2001).
– Çmimi FIPRESCI prize: Rakhshan Bani-Etemad (1995 & 1998), Abbas Kiarostami (1999), Marzieh Meshkini (2000), Mohsen Makhmalbaf (2001), Jamshid Usmonov (2002), Atiq Rahimi & Kambuzia Partovi (2004), Ramin Bahrani(2005), Kambuzia Partovi (2006), Bahman Ghobadi (2000 & 2006).

Çmime të tjera të mëdha
– Abbas Kiarostami: Prix Roberto Rossellini, Festivali i Kanës (1992).
– Abbas Kiarostami: Çmimi François Truffaut (1992).
– Abbas Kiarostami: Honorary doctorate, Ecole Normale Sup?rieure (2003).
– Abbas Kiarostami: Medalja e Artë Federico Fellini, UNESCO (1997) .
– Behrouz Gharibpour: Çmimi Hans Christian Andersen (2002).
– Abbas Kiarostami: Çmimi Henri Langlois (2006) .
– Mohsen Makhmalbaf: Çmimi Parajanov për kontributin e madh në kinemanë botërore (2006).
– Mohsen Makhmalbaf: Medalja e Artë Federico Fellini, UNESCO (2001).
– Rakhshan Bani-Etemad: Çmimi Prince Claus (1998).
– Ezatolah Entezami: Çmimi UNESCO (2006).
– Farroukh Qasim: Çmimi Prince Claus (2004) .
– Behrooz Vossoughi, Festivali i Filmit Ndërkombëtar San Francisko, Çmimi  “I Pamposhturi” (The Unvanquished) (2006).
– Jafar Panahi: Podo Award, në Festivalin e Filmit Valdivia (2007) Oskar.
– 1997: Habib Zargarpour (Nominim për efektet më të mira vizuale; “Twister”).
– 1997: Darius Khondji (Nominim për kinematografinë më të mirë; Evita).
– 1997: Hossein Amini (Nominim) për “The Wings of the Dove”.
– 1998: Zahra Dowlatabadi (Nominim).
– 1999: Majid Majidi (Nominim për filmin e huaj më të mirë, “Fëmijët e Parajsës” (Children of Heaven)
– 2001:  Habib Zargarpour (Efektet më të mira vizuale; “Stuhia Perfekte” (The Perfect Storm)
– 2004:  Shohreh Aghdashloo (Aktorja më e mirë jo protagoniste; “Shtëpia e rërës dhe e mjegullës).
– 2007:  Kami Asgar, (Nominim) Editimi më i mirë audio për “Apokalipsin” (Aocalypto) e Mel Gibsonit.
– 2008:  Marjane Satrapi (Nominim), animim, Persepolis.

“Sa afër, sa larg” (So Close, So Far)Reza Mirkarimi, Drama
Mori çmimin “Crystal Simorgh” për filmin më të mirë në Festivalin 24 të Filmit Fajr, përzgjedhur për të përfaqësuar Iranin në çmimin Oskar për filmin më të mirë në gjuhë të huaj.

Botuar në revistën “PERLA”, revistë kulturore-shkencore tremujore, 2009, Nr. 2.

 

Vënë nën: Iranologji Tagged: Festivali i Filmit Fajr, FIPRESCI, Kane, Kinemaja e hershme iraniane, Lokarno, Mirza Ebrahim Khan Akkas Bashi, San Sebastian

AMC + Vodafone, 1.96 miliardë dollarë të ardhura, 730 milionë fitime

Dy kompanitë më të mëdha celulare në Shqipëri, Vodafone dhe AMC kanë patur gjatë periudhës pesëvjeçare 2008-2012 të ardhura të përgjithshme prej 196,207,324,000 lekë shqiptare. Që ta themi më thjeshtë, 196 miliardë lekë, ose 1,4 miliardë euro, ose 1.96 miliardë dollarë. Të dhënat janë nga bilancet e këtyre kompanive të dorëzuara te Qendra Kombëtare e […]

Progresive apo e sheshtë, debati ideologjik i një vendi utopik

Gjergj Erebara Janë dy aspekte që të bëjnë për të vjellë në debatin e fundit mbi faktin se qeveria ka ndër mend të rikthejë taksën progresive në Shqipëri. Aspekti i parë është pikëpamja ideologjike e debatit me argumente idiote të të mirave dhe të të këqijave të të dyja sistemeve. Aspekti i dytë është vlera […]

Territori autonom i Kosovës dhe Metohisë

Jetmir MALOKU

 

TERRITORI AUTONOM I KOSOVËS DHE METOHISË

Harta e Kosovës

Harta e Kosovës

Territori Autonom i Kosovës dhe Metohisë është emërtimi zyrtarë gjatë viteve 1945-1963 për Kosovën.
Sikurse edhe jeta shoqërore dhe kulturore që ishin të shtypura nga regjimi serbë që vepronte në atë kohë si pjesë e mbretërisë Serbo-Kroate-Sllovene edhe gjuha shqipe e përdorur në dokumentet e asaj kohe shtypej.
Në gjurmët e historisë shqiptare kjo kohë në të cilën është përdorur ky termë për Kosovën, është pjesa e historisë më e hidhur e kombit shqiptarë në pjesët veriore të tokave të tyre. Është kjo kohë e pastrimeve etnike të territoreve të mbështetura po thuaj se nga të gjitha anët. Duke mos përjashtuar asnjë faktorë të asaj kohe, edhe pse ndonjëri duket pasiv e tjetri aktiv të gjithë kanë qenë të përzierë direkt apo indirekt. Është koha kur pjesa e kombit në veri qëndron e vetmuar para një kundërshtari që gjendej në aleanca të forta me shtete fqinje. Është koha kur populli nxirret nga shtëpitë për të parë varjet dhe pushkatimet e djemve që luftonin për dinjitet, se për një gjë më të lartë ishte e kotë të luftohej me etiketën “turk” që ja kishte ngjitur regjimi dhe kisha serbe kësaj pjese të kombit qysh pas Rilindjes Shqiptare. Edhe pse fuqitë e asaj kohe këtë etiket nuk e kishin vënë në politikat e tyre ata përdornin një etiket tjetër paksa më të butë të përkthyer “popull jo turk”

Pasojat e terrorit të shkaktuar gjatë këtyre viteve nuk janë zhdukur plotësisht gjer në vitet 90-ta. Edhe pse nga popullsia krenare paraqiteshin si të harruara tmerri dhe frika që kishin përhapur qeveritë serbe, ata e bartnin atë në shpirtin e tyre deri kur gjeneratat e reja, të cilat falë po asaj krenarie lirohen nga tmerri i quajtur nga populli “me dërzhavë, ujë dhe zjarr nuk ka hajgare”.

Nuk ishte ky tmerr i pa argumentuar ishin rrahjet masive, varjet, pushkatimet në qendra të vendbanimeve para popullsisë së nxjerrë në qendër, për të parë ato ekzekutime nga një herë në mungesë të kohës këto ekzekutime bëheshin në ditën e tregut për të frikuar fshatarësinë që vinte në qendra tregtar për të shitur produktet. Këto ishin vetëm metodat aktive që përdoreshin për frikësimin masiv të popullsisë të cilat plotësoheshin me masakra dhe metoda tjera propaganduese shtetërore dhe fetare.

Për të pasur një pasqyrë se ç farë metoda për asimilimin dhe frikësimin e popullit janë përdorur gjatë kësaj kohe është mirë të shikohet filmat dokumentar që paraqesin metodat e ekzekutimeve gjatë kohës së regjimit talibanë në Afganistan, pasi që dokumentacioni për këtë kohë është i pakët për publikun. Dokumentacioni i kësaj kohe mbahet në arkivat e Serbisë dhe të kishave serbe..

Të gjitha këto akte planifikoheshin dhe zbatoheshin në emër të pastrimit nga “turqit” e që nga Evropa pranoheshin si pastrime nga “jo turqit” dhe nga Turqia si treg i ri i hapur në Ballkan.

Historia

Pas ftesës së aktivistëve të Rilindjes Kombëtare, drejtuar shqiptarëve për luftë kundër pushtuesve Osmanë, forcat shqiptare të bashkuara nën flamurin kombëtar dhe të udhëhequra e koordinuara nga Lidhja e Prizrenit brenda dy viteve (1878-1880) ja arrinë që të pastrojnë tokat për të cilat dëshironin të i bashkonin në një Vilajet të i çlirojnë nga elementet ushtarake Osmane.
Forcat Osmane mblidhen dhe freskohen me përforcime dhe i pushtojnë përsëri këto toka dhe e i shkaktojnë dëme të mëdha lidhjes.

Si fitues i vendimtar i këtyre luftërave dalin forcat sllave të cilat tani kishin të bënin me forca të përgjysmuara nga të dy palët. Sido që të jetë, forcat Osmane ia arrijnë që deri me depërtimin e forcave të armatosura të Lidhjes Kombëtare Shqiptare më 1909-1912 në territoret e Kosovës, Sanxhakut të Ri dhe të Nishit t’i kontrollojnë këto pjesë.

Në ndërkohë në tubimin e quajtur Konferenca e Ambasadorëve në Londër fuqitë e kohës vendosin që të pranojnë shtetin shqiptar, mirëpo ata nuk e pranojnë që shteti i tyre të shtrihet mbi të gjitha tokat e njohura në atë kohë si shqiptare. Kështu, me këtë, pjesa më e madhe e tokave shqiptare iu jepet shteteve ballkanike si Serbia, Mali i Zi dhe Greqia. Ndër këto, toka e Kosovës i bashkëngjitet shtetit Serb dhe një pjesë e vogël shtetit të Malazezëve.

Lufta e dytë botërore/Konferenca e Bujanit

Me propagandimin e komunizmit dhe erës e cila e kishte përshirë Evropën për shpëtimin e kombujve, sidomos atyre të vegjël, si në demokracia në vitet 2007 të rinjë shqiptar u mbledhen në fshatin Bunjaj të Malësisë së Gjakovës prej 31 dhjetor gjerë me 2 janar 1944 dhe mbajtën një tubim të quajtur Konferenca e Bunjajt, në bindje se rruga e vetme për t’u bashkuar me Shqipërinë, për shqiptaret e Kosovës dhe të Rrafshit të Dukagjinit, ishte lufta e përbashkët me popujt e tjerë të Jugosllavisë, kundër okupatorit dhe shërbëtorëve të tij. Sepse, kjo ipas tyre ishte rruga e vetme për të fituar liria, kur të gjithë popujtë, pra edhe shqiptarët, do të kenë mundësinë që të deklarohen rreth fatit të vet, me të drejtën për vetëvendosje deri në shkëputje.”

“ Pas Konferencës së Bujanit, sidomos, pas muajit nëntor të vitit 1944, në prapavi dhe në mënyrë perfide filloi vazhdimi i realizimit të planeve dhe programeve serbomëdha të mbretërisë SKS për shfarosjen, dëbimin dhe asimilimin e shqiptarëve, sidomos shqiptarëve në Jugosllavi. Në këtë vit Vasa Qubrilloviq përpiloi dhe ia dorëzoi qeverisë së Jugosllavisë komuniste dy programe për likuidimin dhe përzënien e shqiptarëve nga Jugosllavia…”

Gjendja e jashtëzakonshme 1945

Udhëheqja jugosllave,në fillim të janarit 1945 urdhëron mobilizimin e “brigadave të Kosmetit” për t´i dërguar në Frontin e ashtuquajtur të Sremit-në Serbi. Ndonëse qendra e rezistencës shqiptare në gjysmën e dytë të dhjetorit 1944-janar 1945 ishte përqendruar në Drenicë,”Shtabi Operativ i Kosmetit”,urdhëroi Shaban Polluzhën që ta lëshonte Drenicën dhe të nisej në drejtim të Podujevës,për t´u bashkuar me Brigadën VII,e cila po marshonte për Serbi.

Shtabi i Brigadës së Drenicës largimin nga Kosova do ta kushtëzojë me ndërprerjen e vrasjeve dhe të plaçkitjeve mbi popullsinë civile nga ana e ushtarisë jugosllave…mirëpo pas dështimit të nënshtrimit të Shaban Polluzhës më 25 janar nisin operacionet ushtarake në shkallë të gjerë për asgjësimin e Brigadës së tij. Në këto operacione morën pjesë : Divizionet 24, 26, 44, 46, 52 të Serbisë, Divizionet 41 dhe 50 të Maqedonisë, grupi i brigadave të Malit të Zi (brigada e I e Bokës dhe brigada e VI) dhe repartet speciale të OZN-s të drejtuara nga Spasoje Gjakoviq

Më 8 shkurt 1945, komandanti suprem i UNÇJ-së J.B.Tito me urdhër të veçantë nr.31 vendosi administrimin ushtarak në Kosovë. Këtë vendim e mori më 7 shkurt 1945 në Beograd, në një takim me ushtarakët serb: Savo Dërleviqin,Gjuro Medenicën dhe Kërsto Filipoviqin. Me këtë urdhër, i tërë pushteti në Kosovë do t´i kaloi një grupi të caktuar ushtarakësh serbo-malazez, të cilët do të ushtronin pushtetin politik, ekzekutiv dhe atë gjyqësor.

Pas vendosjes së gjendjes së jashtëzakonshme në shkurt të vitit 1945, në Kosovë dhe në viset tjera të banuara me shqiptarë, u bë mobilizimi i popullatës shqiptare dhe filloi të jetësohet tradhtia historike, kinse po punohet në frymën e internacionalizmit proletar, duke bërë masakra dhe vrasje masovike të shqiptarëve të mobilizuar.

Në bazë të dokumenteve që ruhen në Beograd, dhe në bazë të dokumenteve tjera, ndër të tjera thuhet se në Gjilan me rrethinë janë likuiduar 7845 veta; në Drenicë 4820; në Tetovë 4100 ; në Bihor 3820; në Prishtinë 3675; në Pejë 3540; në Tivar 2629; në Mitrovicë dhe rrethinë 1450; në Podujevë 1670; në Pazar 1410, në Shkup me rrethinë 1450; në Ferizaj mbi 1260; në Prizren 1250; në Tutin 900; në Gjakovë 730; në Gostivar 700; në Rozhajë 735; Plavë dhe Guci 710; në Rahovec 750; në Kumanovë 780; në Preshevë 690; në Dragash 500; në Kërqovë 490; në Ulqin 515; në Suharekë 320; në Dubrovnik 120; në rrugën Kukës – Shkodër 110; në Trogir 80; në Vërshac 30 dhe në Deqan 30 vetë. Të gjithë këta janë shqiptar të vrarë gjatë vitit 1945. Pra, sipas këtyre dokumenteve, më 1945 uvranë 42165 shqiptarë. Kjo është një gjë e tmerrshme. Duhet theksuar se derisa nga dhuna serbe me 1875 deri me 1912, nga Toplica, Kosanica, Leskovci, Vranja dhe Nishi janë përzënë më shumë se 350 mijë veta, po nga kjo dhunë në periudhën e viteve 1912 – 1914 nga viset e Kosovës dhe të Maqedonisë për në Turqi janë shpërngulur 120 mijë shqiptarë, ndërsa në periudhën e viteve 1918 – 1941 për në Turqi dhe gjetiu janë shpërngulur hiq më pak se 240 mijë shqiptarë ndërkaq, në periudhën e viteve 1945 – 1950, në vend të shpërnguljes janë vrarë afro 50 mijë shqiptar, ndërsa , prej viteve 1950 – 1967 nga Jugosllavia janë shpërngulur 412 mijë shqiptarë, turq dhe myslimanë. Dhe kur krejt këtë e komentojmë me një fjali, mund të përfundojmë se Qubriloviqi e ka “ merituar ” dekoratën federative, të cilën e ka nënshkruar edhe një shqiptar i quajtur Sinan Hasani ”

Gjatë ndryshimeve në strukturën komanduese në krye të pushtetit ushtarak përkatësisht të “Shtabit të Ri Operativ” u emërua ish-shefi i Armatës I-rë: kolonel Savo Dërleviq, duke e zavendësuar Fadil Hoxhën, i cili mbeti zavendës i tij. Shef i Shtabit u emrua nënkolonel Dushan Vukotiq (deri në atë kohë ishte zëvendëskomandant i Divizionit 46 jugosllav), shef i prapavijës u caktua Stevo Dobërkoviq (i dërguar nga shtabi qendror i Serbisë), ndërsa komisar politik u emërua nënkoloneli Gjuro Medenica. Më 10 shkurt 1944 kjo komandë bëri riorganizimin e tërësishëm të ushtrisë duke formuar Divizionin e artilerisë, të kalorësisë, të ndërlidhjes, grupin operativ të brigadave, Divizionin 46, 52…etj.

Marrëveshja paqësore

Në fillim të prillit 1945, Tito priti delegacionin e shqiptarëve të Kosovës dhe të Rrafshit të Dukagjinit, të cilit i prinin Mehmet Hoxha dhe Dushan Mugosha. Ai, në këtë pritje shqiptarëve në mes tjerash iu premtoi se : ”…populli shqiptarë (pra edhe Tito, shqiptaret i quante popull – komb, e jo pakicë kombëtare – J.B.), duhet ta dinë se çfarë Jugosllavie po krijojmë ne dhe se si në këtë bashkësi të re, e cila na ka kushtuar aq shumë gjak, do të jetë e barabartë dhe do t’i ketë të gjitha mundësitë që ta ndërtojnë dhe zhvillojnë kulturen e vet, t’i ketë shkollat e veta e ta përparojnë bujqësinë e vet. Populli shqiptarë do të fitojë në Jugosllavinë e re të gjitha ato që një popull e bëjnë popull ”

Gjenocidi i Tivarit/Masakra e Tivarit

Janë bërë vrasje masive të shqiptarëve, pa kurrfarë përgjegjësie, të njerëzve të pafajshëm, deportime në kampin famëkeq Goli Otok, për arsye politike antikomuniste, janë detyruar familjet shqiptare që të deklarohen se janë të kombësisë turke, shqiptarët janë pushuar nga puna në përmasa të mëdha, janë mbyllur shkollat shqipe etj. Por do të mbetet në histori i paharrueshëm gjenocidi i Tivarit në dimrin e vitit 1945, kur u pushkatuan në këtë qytet më se 4.200 djem shqiptarë, të cilët qeveria komuniste serbe i kishte mobilizuar gjoja për të luftuar kundër ushtrisë gjermane në bregdet, në Istër e në Slloveni. Në realitet, përveç këtyre të pushkatuarve në Tivar, janë vrarë edhe shumë të tjerë në Dubrovnik, Trogir, në ishuj, në Goricë etj., por dhe gjatë rrugës, të cilën e kanë kaluar në këmbë prej Prizrenit deri në Tivar, të veshur e të mbathur shumë keq dhe pa ushqim. Këta të mobilizuar nuk kanë qenë të pajisur me asgjë ushtarake, madje as një armë nuk e kanë pasur me veti, sepse kanë qenë të caktuar për likuidim masiv, siç është programi i përhershëm sekret i çdo qeverie serbe gjatë gjithë shekujve, për pastrimin etnik të trojeve shqiptare.

Zyrtarizimi i tradhtisë

Kuvendi Krahinor i Kosovës, si organ më i lartë i pëfaqësuesve të popujve të Kosovës, në Prizren, në mbledhjen e mbajtur më 8 – 10 korrik 1945, vendosi në formë të “Rezolutës për aneksimin e Kosovës me Serbinë federale”. Në bazë të listës së pjesëmarrësve dhe mysafirëve të ftuar në Kuvendin e Prizrenit, e cila, për çudi, deri me tash nuk është publikuar në asnjë vend, shihet se merrnin pjesë 142 delegatë dhe mysafirë, edhe pse konsiderojmë se kjo listë nuk është e plotë. Nga ky dokument, i cili duket se qëllimisht është heshtur, del se 33 pjesëmarrës janë shqiptarë, në mesin e të cilëve nuk gjendet një pjesë e madhe e delegatëve të Konferencës së Bujanit …”.

Pastrimi i “komunistëve” nga “tradhtarët”

Prej vitit 1943 e deri më 1946 u vranë, u mbytën, u masakruan, u burgosen, u plaçkiten dhe u maltretuan në mënyrat më barbare e më mizore shqiptarët, sidomos vullnetarët që luftuan kundër armikut, për t’i çliruar. Ushtria shqiptare, sidomos, vullnetarët, prej tyre mbi 4500 u vranë nga oficerët dhe ushtarët e Brigadës së X – të Malazeze – Serbe dhe aty – këtu maqedonase, të prirë nga Svetozar Vukmanoviq Tempo. Pastaj, më shumë se 3000 luftëtar janë vrarë pas shpine e me tradhëti në Drenicë dhe Llap nga serbomëdhenjtë të prirë nga Pavle Joviqeviqi, Dushan Mugosha, Petar Brajeviqi , Ali Shukriu,…etj.

Okupimi i plotë

Në fillim të vitit 1951 në vijën e tendencave unitariste dhe nacionaliste të grupit frakcionist të Aleksandër Rankoviqit, u ndërmor aksioni për deklarimin e shqiptarëve, sidomos nëpër qytete, për turq… Pas këtij aksioni, prej 97.954 qytetarëve që më 1961 u evidencuan si turq, në Jugosllavi, numri i tyre ( turqve) më 1961 u shtua në 259.536 ose afro 60 %.

Tabela e ngjarjeve

1878
Ftesa për tubimin e parisë shqiptare, nga të gjitha anët, në Prizren. Mbajtja e tubimit “Lidhja e Prizrenit” e cila fton të gjithë shqiptarët në kryengritje të organizuar nga ajo me qëllim të bashkimit të të gjitha trojeve shqiptare në një Vilajet.
1880
Lidhja kërkon themelimin e një shteti autonom dhe shpallet si qeveri e përkohshme e Shqipërisë, ajo mban nën kontroll Kosovën dhe Maqedoninë perëndimore.
1881
Ripushtimi i këtyre territoreve nga Osmanët
1909-1912
Lidhja Kombëtare Shqiptare ia arrin që tërë territorin e Kosovës dhe Shkupin të fus nën kontrollin e vet. Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë më 12 Nëntor 1912 në Vlorë.
1913
Konferenca e Ambasadorëve në Londër e njohur për kosovarët si Konferenca e Londrës e njeh shtetin shqiptar mirëpo nuk e pranon më tepër se gjysmën e territoreve të tyre si pjesë e shtetit shqiptar.
1918
Territori i Kosovës me Traktatin e Shën Stefanit “i bie hise” Serbisë si pjesë e Mbretërisë Serbe-Kroate-Sllovene.
1931
Nxjerrja e ligjit për kolonizimin e Kosovës e bënë zyrtare politikën kolonizuese serbe në Kosovë e cila vazhdon përgjatë tërë kohës së luftës.
1937
Akademia e Shkencave në Serbi në krye me Vasa Çubriloviqin paraqesin Memorandumin e tyre “Shpërngulja e Shqiptarëve” . Memorandum i cili fillon të realizohet me planin për transferimet masive të shqiptarëve në Turqi.
1938
Nënshkrimi i një marrëveshje në mes të Mbretërisë Serbo-Kroate-Sllovene dhe Turqisë e cila parashihte transferimin e 40,000 familjeve shqiptare brenda 8 viteve nga Kosova dhe tokat veriore shqiptare në Turqi.
1943-1945
Konferenca e themelimit të Këshillit Çlirimit Kombëtar në Bujan e cila ka për qëllim sigurimin e së drejtës së popullit shqiptar për vetëvendosje deri në secesion. Komanda Qendrore e Kosovës, themeluar më 1942 transformohet në një komandë operacionale/territoriale e radhitur si pjesë e Komandës Qendrore të Serbisë.
Kryengritja kombëtare, e udhëhequr nga Shaban Polluzha dhe shuarja e përgjakshme e saj nga forcat e armatosura të Luftës Nacional-Çlirimtare të Jugosllavisë. Pas kësaj në territorin e Kosovës vendoset regjimi ushtarak i përcjellur me varje nga gjyqet ushtarake dhe pushkatime masive publike.
1955-1956
Vala e terrorit mbi popullsinë shqiptare me qëllim të përshpejtimit të shpërnguljes së paraparë nga Memorandumi i Akademisë së Shkencave në Beograd./Prizren Post/

Burimi: http://prizrenpost.com/al/?p=2682

Vënë nën: Kosova Tagged: Kosova, Kosovë, Maqedonisë, serb, Serbia

TË UDHËTOSH PA BILETË

Kur studioja në Romë, si pasuniversitar, merrja nga shteti italian një bursë fare modeste: 600 mijë lireta në muaj (në atë kohë, rreth 400 dollarë). Kombinimi i këtyre pak liretave me nevojat e një shqiptari të lëshuar nga zinxhirët e Shqipërisë autarkike kish efekte veçanërisht toksike – sidomos për një person të vdekur kulturalisht urie, […]

5 albume të çuditshme për çuna si puna jonë.

Old-Music-Disk-485x728

Shpesh kam qejf ta etiketoj veten si njeri që dëgjon muzikë të vjetër dhe po të hedhësh një sy tek albumet që kam në playlistat që degjoj më shpesh do shofësh që nuk e kam gabim. Megjithatë nuk mendoj se muzika është si vera, ajo nuk behet e më e mirë kur vjetërohet, nuk fermentohet dhe as nuk i rritet vlera.

Bref, po shkruaj sot për të të treguar për 5 albume të çudiçme që kam nëpër playlista, them të çudiçme se, dreqi ta hajë, kur i luan këngët random dhe, kur kalon nga Buddy Guy te Jay-Z është e çudiçme!

5)  Jay-Z – Blueprint (2001)
Hip-hop muzikal, bazat e këngëve janë melodike dhe shumë interesante. S’është albumi tipik hip-hop me tekste bidon, janë bidonë melodikë. Ajo që më tërheq kryesisht te ky album është energjia dhe çiltërsia e fillim-karrierës të Jay-Z. Gjithashtu ka disa këngë që janë ngjitëse : Renegade dhe Ain’t no love in the heart of the city (po po, ajo!).

4) Depeche Mode – Best Of
Këtu, Eroldi fliste për Personal Jesus (pavarsisht se ishte versioni Cash). Kënga është pasaporta e kesaj përmbledhje të punëve më të mira të Depeche Mode, një best of i vërtetë i një karriere disadhjetravjeçare.
Në të vërtetë arsyeja kryesore pse unë e shkarkova këtë album është se muzika e DM më kujton kolonat zanore të lojërave kompjuterike të viteve 2000, kryesisht njërën që kisha veçanërisht përzemër : Wipeout.

3) Manu Chao – La Radiolina
Cilësuar si një nga albumet më të mirë i autorit. Shumë i plotë përsa i përket tematikave (politike, sportive, sociale, personale) dhe gjuheve (këngë në anglisht, frengjisht, spanjisht, italisht).
Tjetër arsye për të dëgjuar La Radiolina është aftësia e Manu Chao për të ricikluar harmonitë e këngëve duke përforcuar gjurmën e tij muzikore personale. Chao duket përtac por në fakt për mua është një i zë-çjerrë e i palodhur i muzikës, fiks siç i kam qejf unë.

2) Daft Punk – Random Access Memories
Asnjëherë nuk kam qënë çun klubesh nate dhe nuk do ndryshoj sot, por ky album me vendosi me shpatulla pas murit. Gjithmonë jam pasur një cep syri për Dafy Punk dhe zakonisht për muzikën elitare elektronike por ky album më la me gojë hapur.
Me shaka (po jo dhe aq) mendoj që çdo këngë është e mirë, perfekte në stilin e saj, babaxhane në rastin e Giorgio by Moroder, emocionale në rastin e Touch, rinore si Get Lucky apo nostalgjike si Instant Crush.
Përfundimisht Random Access Memories e konsideroj si një Bordeaux në kantinën e albumeve electro.

1) Gotan Project – La Revancha Del Tango
Për këtë album kam llafosur njëherë këtu, asgjë nuk heq nga ç’kam thënë. Por mbas x vitesh dhe y albumesh të firmosura Gotan Project vazhdoj të preferoj veçanërisht La revancha del tango.
Gotan/Tango vazhdon të jetë (bashkë me Roma/amor) anagrama ime e preferuar.

Kështu kalohet nga Buddy Guy te Jay-z, duke të rënë rruga nga Epoca, Giorgio by Moroder, Me llaman calle, Personal Jesus. Kështu The thrill will never be gone!

P.S. Po, e di, u bë shumë kohë, po, do shkruaj prap shum’ shpejt!

Filed under: Ata që na kanë shpëtuar jetën, Muzikë, Top 5