SONO SOLO CANZONETTE

Kur mora vesh që Ermal Meta së bashku me një “italian” kish fituar Festivalin e Sanremos, menjëherë u ula ta dëgjoj këngën – diçka që, për kohët që jetojmë, do të thotë “u ula ta shoh këngën”, sepse sot ne të gjitha i shohim, madje edhe kur thjesht ia ngulim sytë, në YouTube, imazhit të një lotusi, të një mjellme që po e ha lotusin a të një plazhi brazilian, teksa kolona zanore përcillet si pa dashur në sfond. U ula pra, ta shoh këngën, edhe pse më duhet ta pranoj se entuziazmi me të cilin ulesha dikur ta shoh Festivalin e Sanremos tashmë më është humbur në arkën e kujtimeve. Mirëpo Sanremoja është Sanremo, të paktën ka aq vjet rrotull sa të përfaqësojë jo eventin por institucionin – la canzone italiana; dhe kënga fituese ka meritë, në mos për gjë tjetër, të paktën ngaqë ka fituar Sanremon. Prandaj edhe, gjithë duke ndenjur ulur për ta parë këngën, teksa “ata të dy”, ose dyshja Meta-Moro filluan interpretimin aq të sinkopuar, u kujtova, jo pa një farë llaftarie, se unë nuk e dija cili prej tyre ishte Meta dhe cili Moroja, dhe se tani ish tepër vonë për të pyetur; por më ngushëlloi bindja se të paktën njëri prej tyre duhej të ishte Meta, ose yni – artisti për të cilin duhej të ngazëllehesha, të ngashërehesha, të mallëngjehesha, të përdëllehesha, të jepja votën (të jepja besën?), të isha krenar që […], të njëjtësohesha, të vuaja në mënyrë kompasionante, të ndalja frymën; dhe për pak kjo luhatje iterative e syve të mi nga një fytyrë tek tjetra, në kërkim të një tipari nacional çfarëdo, të një gjesti idiosinkratik, të një tiku nervoz, të një difekti në shqiptim, të një modeli flokësh a kafshimi të buzës së poshtme, që do të më lejonte më në fund identifikimin, kjo luhatje pra, për pak sa nuk ma nxori për hundësh lezetin e këngës; që në fakt nuk ishte e keqe: një melodi me një farë intensiteti madje drame, por edhe e ngritur mbi rituale muzikore italiane të Jugut (arbëreshe?, no, grazie), dhe një tekst që po më lexohej si kryeartikulli i një reviste të vogël por luftarake studentësh, nga një universitet sërish i Italisë së Jugut, me të gjitha parullat e duhura dhe mesazhin politikisht korrekt. Melodi tërheqëse, zëra të kombinuar, ritëm dhe crescendo, çfarë t’i kërkosh tjetër një kënge? Ah, po Ermal Meta? Çfarë Ermal Meta? Që është shqiptar, pra. Por jo në kuptimin se po e këndon këngën shqip, a përfaqëson Shqipërinë, a ka dalë me kostum popullor kombëtar (ose është fotografuar në të), a është i dërguar i posaçëm i “Tiranës zyrtare”, a ka folur në emër të shqiptarëve të diasporës e të sporeve shqiptare nëpër botë. Jo në këtë kuptim, por vetëm që është shqiptar, dhe kjo duhet përshëndetur njëfarësoj, sepse ai atje këndon edhe për ty edhe për mua, dhe ua përplas keqazi në fytyrë të gjithë atyre italianëve që deri dje na tregonin me gisht si të ishim qen rrugësh dhe që ulërinin me frikë “mamma gli albanesi” dhe që na mbytën në det si të ishim një kargo me skllevër të paligjshëm. Ja kështu – dhe në fund të kësaj ligjërate imagjinare, ja ku e kapa edhe unë veten të mbërthyer në kllapat e zemëratës, dhe duke pritur që ta identifikoja këtë Ermal Metë të bekuar në momentin kur ky të kthehej dhe t’i pështynte italianit, ose ta qëllonte me grusht për ta hedhur përdhé: Shqipëri-Itali 1:0. Dhe aq më tepër shqiptar paskësh qenë ky Meta, më tha zëri i heshtur që më qortonte metodikisht, gjatë gjithë kohës që po shihja këngën, në rrethanat kur kjo vetë, kënga, nuk kish asgjë shqiptare, pse e kompozuar italisht dhe me një tekst italisht dhe e interpretuar në një skenë institucionale të këngës italiane para një publiku italian dhe e përcjellë nga televizioni italian dhe kështu me radhë; pra ky Meta, më tha gjithnjë ai zëri, i paska pasur të gjithë kundra, e megjithatë ia doli të fitonte, sepse shqiptarët… dhe këtu zëri nuk vazhdoi dot më, sepse u rrëmbush dhe i mbeti llafi në grykë. Ata të dy po e këndonin tani këngën edhe një herë, apo YouTube më kish kaluar te një video tjetër e interpretimit të tyre, dhe unë sërish nuk e kisha njohur dot vëllain tim të gjakut, por melodinë ndërkohë po e përcillja me zë; dhe ashtu pata aq guxim sa të kujtoj Sanremo të tjera, të vjetra, të pluhurosura, ku shqiptarët nuk i gjeje në skenë (me përjashtim kushedi të Anna Oxa-s dhe, le ta themi, të Al Banos) por i gjeje të ngulur para televizorëve bardhezi, të tërhequr e të magjepsur e të magnetizuar si fluturat e natës nga drita; dhe jo në kërkim të konfirmimit të krenarisë së tyre, dhe as për të qëmtuar shqiptarë të tjerë në eter, por thjesht për të shijuar muzikën e bukur, elegancën, veshjet, lulet dhe shkëlqimin e skenës; një publik i mbledhur ashtu pa dashur, gjysmë ilegal, por krejt legjitim në ambiciet e veta. Sepse, tek e fundit, kënga është për t’u shijuar, jo për të riprodhuar vetëdijen kombëtare dhe instinktet etnike. “Një shqiptar fitoi Sanremon” – qenkësha infektuar edhe unë nga kjo shkallë zero e histerisë, nga ky angazhim serioz i një publiku të cilin nuk e lidh asgjë me muzikën, nga rrafshimi totalitar i shijes dhe i qasjes ndaj spektaklit, në emër të identitetit; pa çka se ky entuziazëm kaq sportiv, për “një shqiptar që fitoi Sanremon”, nuk është veçse gëzimi i atij që habitet – pa arsye – se edhe shqiptarët dinë të këndojnë dhe të fitojnë, sikurse dinë edhe të jenë artistë dhe të komunikojnë me publikun e vet; dhe këtu më vjen gjithnjë në mend thënia e atij amerikanit, se “unë nuk do të pranoja kurrë të bëhesha anëtar i atij klubi që do të më pranonte si anëtar”, meqë e kam të qartë se atij zërit, që pothuajse nuk më la ta pëlqeja kanconetën e Sanremos dhe që desh më detyroi të ndërmerrja analiza gjenealogjike dhe gjenetike dhe t’ua matja kafkat interpretuesve për t’ua gjetur atë të shkretë indeks cefalik; atij zërit, pra, që u indinjua me mua që nuk po ndihesha krenar (nuk po ndihesha akoma krenar), atij zërit ende nuk i besohet, thellë-thellë, që një shqiptar mundet. Dhe ashtu fitorja e Metës në Sanremo përkon me disfatën e madhe të kitsch-it nacionalist.

(c) 2018, Peizazhe të fjalës

Lini një Përgjigje

Adresa juaj email s’do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme janë shënuar me një *