WRONG FLOOR

Më 6 shtator 2018, Amber Guyger – në atë kohë oficere e policisë në Dallas (TX) – u fut në apartamentin e Botham Jean, llogaritar në një firmë auditimi, dhe e qëlloi të zotin e shtëpisë për vdekje, teksa ky po hante akullore.

Arsyeja e kësaj katastrofe: apartamenti. E rraskapitur pas një dite të gjatë pune, Geyger parkoi makinën në katin gabim, kaloi në korridor dhe kur arriti tek dera “e vet”, filloi të dyshonte se diçka nuk ishte në rregull, ngaqë e gjeti pak të hapur.

Botham Jean

Shqoi pastaj në gjysmerrësirë një siluetë, i bërtiti që “të tregonte duart” tek nxori pistoletën nga këllëfi, por kur tjetri filloi të thoshte “hej, hej, hej,” me zë të lartë, Amber hapi menjëherë zjarr.

Vetëm pasi Botham kish rënë përdhé dhe po jepte shpirt, Amber e kuptoi se nuk gjendej në apartamentin e vet, por në një apartament një kat më lart.

Pse-të e këtij aksidenti nuk kanë të sosur.

Hetuesit sqaruan se Amber, për të arritur tek apartamenti “i vet”, kish ecur përgjatë një korridori me 16 dyer apartamentesh – e megjithatë nuk e kish vënë re se nuk ishte në katin e duhur.

Hetuesit gjithashtu mësuan se, 93 banorëve të tanishëm të pallatit u kish qëlluar, në rrjedhë të viteve, të parkonin në katin e gabuar; dhe 46 banorë, në një nga dy katet e përfshira në këtë katrahurë, kishin provuar, të paktën një herë, të hynin në një shtëpi që s’ishte e tyrja.[1]

Me sa duket, arkitektura e pallatit dhe e vend-parkimit i pështjellonte banorët; me gjithë përpjekjet për zgjidhje praktike (me “kate parkimi”). Jo “makinë për të jetuar në të”, siç do të thoshte Le Corbusier (“a house is a machine for living in”), por “makinë për të vrarë me të” (“a machine for killing with”).

Përtej metaforave, në ngrehina të tilla, shpesh labirintike, armiqësore dhe pa pika të qarta referimi, njeriut s’i hyn më në punë sensi normal i orientimit.

Vend-parkimet janë të njëjta, vazot me lule të njëjta, ashensorët të njëjtë, llambat të njëjta, korridorët të njëjtë, dyert të njëjta; të lyera me të njëjtën bojë siç e lypin rregullat dhe kondicioni urban post-modern i mjedisit të shumëfishuar mekanikisht, ku i vetmi kontekst tërësisht i identifikueshëm është vetja (vetëdija).

Për të shkuar në shtëpinë e vet, njeriut s’i mbetet veçse të memorizojë një varg udhëzimesh specifike. Të ndjekë shigjeta dhe të lexojë numra, si të ishte në një stacion treni, spital a aeroport.

Antropologu frëng Marc Augé e pat formuluar konceptin e jo-vendit (fr. non-lieu), për hapësira si hotelet e mëdha, supermarketet, aeroportet, qendrat komerciale, autostradat – si vende transiti, që imponojnë anonimitet. Janë vende që, për t’u orientuar, duhen lexuar – sepse komunikojnë me ty nëpërmjet shenjave.

Por edhe një pallat banimi mund të përçudnohet në një non-lieu. [2]

Atje ku syri dhe veshi nuk vijnë më në ndihmë, vendin orientimit intuitiv ia zënë koordinatat – të gjesh shtëpinë tënde çdo ditë, si ai udhëtari i shkalafitur gate-in në një mega-aeroport.

Pallati ku jetonin Amber-i dhe Botham-i ishte katandisur, në fakt, në hartë.

Në kontrast dramatik me këtë gjeometri hiper-moderne të vendbanimit bie vendimi i viktimës, Botham, për të mos e kyçur derën e apartamentit të vet.

Jemi mësuar me klishe morale, për ca mëhalla idilike kaq të sigurta ndaj krimit, ku banorët “i lënë dyert e shtëpive hapur.” Por të hysh në apartamentin tënd, në një hapësirë abstrakte si pallati në fjalë, dhe ta lësh derën megjithatë të hapur, është tjetër gjë.

Jo aq gabim, sa refuzim i të jetuarit në paranojë. Pa çka se ky refuzim i kushtoi jetën Botham-it.

Pa e ndezur as dritën, ky ish rehatuar në divan, kish ndezur televizorin dhe po hante akullore nga tasi, në qejf të vet; mishërim i relaksimit, përballë vrasëses që mbase edhe po ia dëgjonte hapat në korridor.

Apartamentet e këtyre të dyve ishin njëri mbi tjetrin, por jetët nuk u ishin takuar kurrë deri atëherë. Kishin dëgjuar kollitjet, këpucët, rënkimet e njëri-tjetrit; përpëlitjet e tjera të jetës së përditshme në hapësira identike – por kishin mbetur megjithatë po aq larg, sa po të jetonin në qytete të ndryshme; po ç’them, në shtete të ndryshme, në kontinente të ndryshme.

Si oficere policie, Amber-it ia kërkonte profesioni të ruante një nivel të caktuar paranoje; të përkthyer në vigjilencë. Një qytetar i zakonshëm, i futur në apartamentin e gabuar, do t’i kish thënë tjetrit: “Kush je ti? Çfarë po bën?” – duke e sulmuar, si të thuash, me fjalë. Pyetje në vend të plumbave.

Por Amber vjen nga një profesion ku mund edhe të komunikosh duke qëlluar me armë.

Policja nga Dallas-i është e bardhë, madje bjonde (e bardhë dyfish); viktima Bothan ishte i zi, nga Karaibet. Polici i bardhë që vret një afrikan-amerikan: a nuk e kemi ndeshur pak më shpesh se ç’e mban mendja, këtë farë fabule?

Raca mund të ketë luajtur rol në paranojën e Amber-it, në frikën e saj jo dhe racionale mos i kish hyrë një i zi “keqbërës” në apartament; siç mund të ketë luajtur rol edhe në shkujdesjen e Bothan-it nga Karaibet, që e pat harruar derën e apartamentit të hapur; por kësaj vrasjeje i shkojnë rrënjët më thellë se raca.

Atje ku Amber u ndie e super-rrezikuar, Bothan-i ish ndier tepër i sigurt, i mbrojtur ndaj së keqes; madje përtej së keqes.

Të dy kërkonin siguri në foletë e tyre; por Amber paskësh qenë gati ta mbronte hapësirën personale me armë, ndërsa Bothan as që e përfytyronte brishtësinë e së vetës.

Por, në analizë të fundit, kjo është një histori me dy “intruders”: ai i supozuari, që e pagoi këtë me jetë; dhe intruder-i real, që kish qenë vetë Amber-i, edhe pse pa e ditur.

Për Borges-in, do të kishin qenë i njëjti person; dhe dy apartamentet e tyre, aq identike, i njëjti apartament; dhe vrasja vetëvrasje.

Në gjyq, e pandehura tha, e penduar mes lotëve, se “do të doja që ai plumb të më vriste mua.”

Gjykata e dënoi ish-oficeren e policisë në Dallas me 10 vjet burg. Një raport për gjyqin dhe më shumë mund ta lexoni këtu.

 

© 2019, Peizazhe të fjalës™. Të gjitha të drejtat të rezervuara.


[1] Te një pallat ku kam jetuar për disa vjet në NYC, më ka qëlluar edhe mua, të paktën një herë të provoj të hyj në apartamentin poshtë timit; kjo ngaqë ashensori është ndalur në katin e gabuar. Për fat të mirë, kjo ngatërresë nuk është shoqëruar me humbje jetësh.

[2] Ta lëmë derën hapur pasi hyjmë – ja një gabim që e bëjmë shpesh, në apartamentin tonë. I vetmi ngushëllim: personi që jeton sipër nesh nuk është polic, dhe poshtë nesh nuk jeton njeri.

Leave a Comment

Adresa juaj email s’do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme janë shënuar me një *

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.

Scroll to Top